Ki Mat Khubor
Khubor Jylla
Editorial
Ki Sports
Train Timmings
Flight Information
Archives
Ban rat ia ka niam Khristan sni ka BJP

Lada peit na ki jingjia pyrshah ia ki Khristan ym tang ha ka jylla Orissa, hynrei pur ruh sha kiwei kiwei ki jylla basynshar ka Bharatiya Janata Party (BJP) kum sha Karnataka, Madhya Pradesh, Gujarat bad kiwei kiwei ki jylla, ka paw shai ba ki seng, na kiba ka BJP ka ioh ia ka bor bad jingkhlain jong ka, kum ka Rashtriya Swayam Sevak Sangh (RSS), Hindu Vishwa Parishad (VHP) bad ka Bajrang Dal (BD) kin trei dohim dohiap ban pynioh pynlong Sorkar Kmie tang ka BJP hi ha kane ka ilekshon MP kaban wan.
Ha kane ka kynti, kumba ka paw na ki khubor bad jingtip ba la mih paidbah ha ki lad pathai khubor bapher bapher kan ym dei ka BJP marwei, kum ka seng sain hima, kaban pynmih ia ka nongrim ha kaba ia kane ka ilekshon yn ialeh, hynrei da ka RSS bad ki nongkyrshan bakhlain tam jong ka ka VHP, ka BD bad kiwei kiwei ki seng baieng ha ka nongrim ban pynneh, pynsah, pynphriang bad iada ia ka jingngeit Hindu kiba kine ki seng ki ong ka don ha ka jingma.
Khnang ba kine ki seng buaid niam Hindu kin poi sha ka thong ba ki la buh ia lade ban poi, kata ka long ym tang ban pynioh noh ia ka ri India, kaba kine ki seng ki ong ka dei ka ri ka muluk jong ki Hindu, ia ka Sorkar Kmie Hindu, hynrei ban ioh rat noh hi ruh na ka sla jong kane ka ri ia baroh ki niam bawan nabar ri kum ka niam Muslim bad niam Khristan khamtam.
Da kaba ki leh kumne kine ki seng buaid niam ki leh myn klet ba ka niam Hindu ruh, ha ka histori ba la hyndai bha jong ka, ka ju ngeit bad bud ia ka jingpylla niam ym tang hapoh ri India, kum ha Nartiang ha Meghalaya, hynrei sha kiwei ki ri ruh khamtam ha ki ri ka dewbah Esha bashathie-lam-mih’ngi.
Ka histori hi ka iathuh babun snem shwa ka jingdon jong ka niam Khristan, kum ha ka snem 260 SK, u Patsha Ashoka Bakhraw da lade u la phah ia la ki khun ban rah ia ka jingngeit Buddhist sha ri Lanka ia kaba la tip mynta da ka kyrteng Sri Lanka bad sha kiwei kiwei ki ri jong ka dewbah Esha.
Kumba ka paw na ki jingtei barim badon ha Angkor Vat ha ri Cambodia bad ha Borobodour ha ri Indonesia, shwa ka jingwan jong ka niam Islam ki briew babun jong kine ki ar ri, bad kumjuh ruh jong ki ri bamarjan, ki ju long ki nongbud jong ka niam Hindu bad Buddhist.
Kum ha Angkor Vat bad Borobodour haduh mynta ki briew da ki spah ngut shi sngi shi sngi ki ju leit jngoh ban ioh peit sngewbha bad ban iaroh ia ka jingitynnad ia ki iing mane bad jingtei barim jong ki Hindu bad Buddhist ha kine ki ri.
Ka Angkor Vat, katkum ki jingtip ba la ioh na ki jingthoh, ka ju dei ka tempel Hindu ia kaba la ju ai nam ha u blei Vishnu ha ka juk ba ki briew ki dang bud ia ka niam Hindu. Hadien pat ia kane ka tempel la pynkylla noh sha ka tempel ki Buddhist.
Nalor ka jingpynphriang ia ka niam Hindu bad Buddhist sha ki ri ka Esha bashathie-lam-mih’ngi, kine ki jingngeit, katkum ka histori, ki la poi ruh sha kiwei kiwei ki ri ka ‘dewbah Esha kum sha Afghanistan ruh. Ia kane ka pynthikna na ki jingtei bad durmot barim badon haduh mynta ha kane ka ri.
Bun ki kynmaw, lehse, ha ka por basynshar ka Taliban ia ka Afghanistan, ki Taliban, kiba dei ki buaid niam Muslim, ki la pynjot bad pynpra ia ki dur mot u Buddha kaba don ha Bamiyan. Ia kine ki dur mot, katkum ki jingthoh ha ka histori, la sdang shna da u Patsha Kanishka ha ka spah snem ba-ar HK bad la pyndep pat ia ki ha ki spah snem basaw bad basan HK. Sha Afghanistan ruh, ong ka histori, ia ka jingngeit Buddhist la wanrah nyngkong da u Patsha Ashoka.
Tang na kine ki nuksa khyndiat la lah ban iohi ba ka kam pynkylla niam ka don ym tang ha ka niam Khristan, hynrei ha kiwei kiwei ki jait niam ba la kham paw jong ka pyrthei ruh. Kumta, lada ka long jingbam ia kiwei ki jait niam, balei pat ba kan long bih ia ka niam Khristan? mih ka jingkylli.
Na ka jingpyrshang ki seng buaid niam VHP, BD bad kiwei kiwei ki seng buaid niam Hindu, hapoh ka jingai mynsiem jong ka RSS, ia kaba la pyntrei kam pat da ka seng BJP, ka paw shynna ba ka jingthmu ka long ym tang ban pynjot, pynpra bad pynduh noh na ri India ia ka niam Khristan bad Islam, hynrei ban len ruh ia ka histori jong ka jingpynphriang niam Hindu bad Buddhist jong ka ri India ha ki hajar bad spah snem ba la leit.
Kumba ka paw ka jingthmu jong ka seng BJP bad nongkyrshan buaid niam jong ka ka long ym tang ban rat bad ban pynduh ia ki niam rit paid, kum ia ki Khristan bad Muslim, na sla jong ka ri India, hynrei ban len ruh ia ka bynta bakhraw kaba ka ri India ka la ju don ha ka histori jong ka pyrthei lyngba ki jinghikai bad jingrah jong ka ia ki jingngeit Hindu bad Buddhist sha ki ri babun jong ka pyrthei khamtam ha ‘dewbah Esha.
Kine ki jingleh be-ijot jong ka BJP bad ki nongai mynsiem jong ka, ka RSS, ka VHP, ka BD bad kiwei kiwei ki seng buaid niam, ia ki rit paid nong India kum ia ki Khristan bad Muslim, ka pynpaw shai ia ka jingthmu basniew bad bapynjot jong ka seng BJP bad ki nongai mynsiem bad nongkyrshan jong ka ym tang ia ki niam rit paid, hynrei ia ka jinglong tylli mlon ka ri India ia kaba la pynlong bad pynkhlain da ki jait briew baroh kam pher na kano ka jait jingngeit ne niam ki wan.
Sa kawei kaei kaei kaba ka BJP bad ki seng nongkyrshan buaid niam jong ka ki pyrshah eh ka long ka jingkiew jong kito ki jait, ia kiba ha ka niam Hindu la ju khein bad peit kum ki poh jait, sha ki kyrdan bakhraw ym tang ha ka politiks, hynrei ha ka synshar ka khaddar, ha ka khaii pateng bad kiwei kiwei ki kam bakhraw.
Lada dei katkum ka mon jong ka BJP bad ki nongkyrshan buaid niam jong ka, ki ‘riewlum, bad kiwei kiwei ki jait briew kiba ka niam Hindu ka khein poh, khamtam lada ki dei ki Khristan, kim dei da lei lei ruh ban don ha ki kam heh kyrdan hynrei ki dei ban neh ha ka jinglong poh ban long tang ki mraw bad ki shakri.
Kumba ka long mynta ka ri India, lada ki seng sain hima bym iashah niam kim ia tylli mlon lang kawei, ka don ka jingma ia ka BJP ban wan tang da lade ban pynlong sorkar kmie ha kane ka ilekshon MP ban wan.
Da ka jingdon jong ki nongbud nongkyrshan jong ka lajan ha baroh ki phang jong ka imlang sahlang bad tnat trei kam jong ka Sorkar Kmie khamtam, ka don ka jingma ba ka jingthmu basniew bad ba pynjot jong ka BJP kan wan urlong. Mynta ka shong ha kiwei kiwei ki seng sain hima bym iashah niam ban kyndit bynriew khnang ba kum kane kaei kaei kan ym wan urlong.

Ka Tangjaid kum ka bor pynheh ia ka kur ka jaid - Ka jingbun briew ha ka Ri Bad ka Synjuk Ri ki Laiphew Syiem
Hamlet B. Ngapkynta
Bynta 1 - Ka Longkur bad ka Tangjaid.
Ha ka jinglong jingman ka Ri bad ka khih ka ksar ki long-shuwa, ka paw shai ba don ki kur ki jaid kiba don bor bad paw khmat, kumta ki don ka bhah kaba khraw ha ki kam synshar khadar ha la ki jong ki hima sima ryngkat bad la ki iing ne ki syier ki kmie jong ki.
Ki khein kyntang ia ka longkur longjaid bad ki pynlong ka jingangnud kaba skhem bad khlain ban wallam ka jingkhie im bad khiah krat kita ki longiing longsem, bad ka jingpynkit ha kita ki longiing longsem ia ka jingkitkhlieh ba kyrpang na ka bynta ka jingpynkiew bad pynroi ia ki kam paidbah ha ki nongri bad ryntih bha.
Ki kur kiba don sap na kito ki shnong kiba khih ba ksar ha ka trei ka ktah ki lam khmat ha ki kam khaii pateng. Don ka jingpyntrei kaba jur na ka spah ka mariang ha ki kam pynmih mar bad shalan mar bad ki rukom thied mar ne ia pein mar na ki Ri Dkhar shatei bad shathie na jngai bad na jan.
Ki longshuwa kim lait na ka jingiakhleh bad la ki khun ki raiot dkhar lajong ne ki bar ri kynthup ia kiwei ki jaidbynriew, shabar kane ka Ri lum jong ngi, namar ki longshuwa ki dei ki nong-synshar pyrthei kiba synshar ia ki pyntha dkhar shajngai bad shajan bad lyngba ka khaii pateng kaba iasnoh bad ka pyrthei (shabar ki ranab lum jong ngi) kaba da iai bteng khlem sangeh.
Don ki daw hyndai ba la niew ia ka Tangjaid kum kawei na ki jingleh ba donkam bad mardor.
Ha kajuh ka por, ngi sngewdei ba ki daw ba lah ban ai - ki long kiba la thew tarajur bha bad shongnia bad khlem iashah liang iano iano.
Kane ka rukom Tangjaid imat ka ju don khah khah. Lada bishar sani lyngkot pat imat ka ia iaid khlem pep bad ka Khie rasong ka Ri kaba lah ban pynpaw ia ka buit ka bor, ka jingkhraw bad ka rynnieng ki longshuwa kaba la neh la slem bad kane ka Ieng rasong kaba la paw kumba ka la kut noh haduh kumba 150 snem mynshuwa. Kata ka Ieng rasong ha khmat kiwei ki Jaid briew India mihngi.
Ka tangjaid ka trei kam ia ki kynja menkmie, kiba mynshuwa imat ki dei ki mynter ne ki khyllah jaid, hynrei hadien ba la tangjaid ia kita ki kynja kmie mynder ne khyllah jait ki la kylla Khasi nadong shadong, ki la pdiang ia ki ain bad ki dustur khasi bad pynheh pynsan ia la ki khun ki da pynsngew khasi baan pynlong ki nongshong shnong bad ki trai shnong ia la ki khun shynrang bad kynthei kum i para shnong tynrai bad ki la ia long kawei bad ka Jaidbynriew.
Ka tangjaid ka trei kam ruh ia ki shynrang khasi kiba shim tnga ia ki kynthei bar ri bad kita ki kynthei hadien bad ki la shah tangjaid, ki pynheh pynsan ia ki khun ki kti ha ka rukom pyrkhat bad pynsngew Khasi shi lynter ryngkat bad pdiang ia ki rukom im trai ri kiba da leh bniah bad sumar thikna khlem da bat ei ei shuh ia ka jinglong bar ri mynshuwa namar ia kita ki shijur u shynrang Khasi bad la ka Tnga dkhar ne bar ri la pdiang ia ki hapoh ka imlang sahlang bad katei ka kynja kmie ka la kylla long ka kynja kmie trai shnong trai muluk bad ia u kpa bad ki khun.
La bishar sani bad lyngkot ngi shem kumne:-
Ka tangjaid ka pyllait ia ki iing ki sem na ka jingteh jingkhum ki dustur bad ki kynja raibi jong ki bar ri. Ka tangjaid kumta ka la kylla long ka jingkhring bad jingtan briew kaba pyn-skhem bad pynkhlain ia ka longkur longjaid hapoh kane ka ri. Ka pynkhlain ia ka bor pynkylla jaid bad pyn skhem ia ka jinglong Trai shnong (power of naturalisation) namar ka jingpdiang nadong shadong ia ki dustur bad ki rukom im Trai ri kum ki nong shong shnong.
Hynrei ngim tip lada ka tangjaid ka la wan longdoh longsnam da kaba shu leh bor lane leh jubor justi ban pynlong Khasi ia ki bar ri ka la ju don ne em ha ka jingim ki longshuwa ne ka Tangjaid kaba ki da ia mon iarai lang na baroh arliang.
Ka don ka jingleh niam halor ka tangjaid kaba long ka jingtang Khasi ia ki bar ri lyngba ka shongkha khleh.
Kane ka tangjaid ka trei jur haba baroh shijur kita kiba la ia shongkha khleh ki shong ki sah lynter taid hapoh ki hima ka Ri jong ngi. hynrei lada kita ki shijur bad la ki khun ki ia kieh ia phet shawei shaar, khamtam shabar ki hima jong ka Ri, bad ki leit sah leit shong sha dkhar ne sha ki Ri nongwei, ngim tip ei ei aiu kajih ia ki.
Ka jingshongkha khleh na ka Ri jong ngi ka ju don bad kiwei ki jaidbynriew marjan bad sha jngai kaba ka sniehdoh jong kita ki jaid bynriew ka long lymbyriong ne ka sniehdoh kaba lam i byrtem ne kaba bthuh ne kaba rong saw, imat khlem da lah pynduh ne iuhroit ia kata ka shongkha khleh kaba ka la nang manroi na ka por sha ka por. Kumta imat ka la long khambun.
Hynrei la tang khasi ia kita ki bar ri, kita kein ki kthaw ki kiaw ki kulong bad ki khun ki ksiew kiba la shah tangjaid kim buh jingmut shuh ba ki dei ki mynder ri, ki kylla Khasi nadong shadong bad kham bunsien ki la kylla ki trai shnong ba ynsai ki shnong bad ki hima. Kham bunsien, bun bun ki symbai kiba la mih na ka jingshongkha khleh lait noh khyndiat ki khep, lehse ki la kylla long pynban ki nongshong shnong kiba la iarap bad ai kti shibun ban pynbha ia ki rukom im i para shnong ki para hima ban kyntiew ia ka roi ka par ban ia bit ia myntoi lang namar ba ka jingsngew bad ka pyrkhat Khasi ka la longdoh longsnam ha ki.
Kham hadien ka la mih ka shongkha khleh bad ki bar ri dohlieh na kiwei kiwei ki Ri jong ki dohlieh bad ki dohlieh na ka Ri Bilat. Imat ki don ki symbai kiba mih na ka jingshongkha khleh bad ki dohlieh (kiba la kylla long ki kynja kpa jong ki khyndiat ki longiing long-sem kiba shong ba sah shirta ha kane ka Ri) kiba don ka bynta ka bhah ha ki kam kyntiew Ri ki kam iarap bad ai jingkyrshan ia ki briew. Kane ka leit jia kumta, namar wei ba la tang jaid ia ki bar ri lane ki la wan kylla Khasi lyngba ka shongkha khleh kumta mynta myne ym lah lait kur shuh lano lano ruh, ki la kylla khasi lynter taid khlem lah pynkhih shuh.
Kumta ka longkur longjaid ba khlain ka la wan tyllep na ki ar ki kpaid kiba long (a) Ka kpait shongkha para Ri (b) ka kpait ia shong kha khleh kaba la iarap pynheh ia ka jaidbynriew.
Balei kane ka tang jaid ka khie khlieh?
Ka juba ka dei ba ki longshuwa ki buh rukom ba ka jingtang jaid ka dei ka kabu ksiar kaba pynheh ia ka jingbun briew hapoh ka kur bad ki hima katba ki long shuwa ki ia ksaid ir shi ir ban khie syndon sha ka Ieng rasong hapdeng kiwei ki kynja bynriew. Ki buh rukom imat ba ka jingheh u paid-bynriew ka pynbun ia ki dkhot briew hapoh ka longiing longsem ban ia bit ia biang ban heh ka kamai kajih bad ban ih ka bor trei kam.
Katkum ki dulir barim, ka jingkhie ka jingsan jong ka jingbunbriew ka jaid jong ngi ka long kaba rben bad jur bha ha ki pyntha ba iar ka Ri Assam khamtam ha Kamrup bad Nowgong (Nagoan) District naduh 1836 haduh 1854. Hynrei ym ioh jingtip ei ei ia ka jing rben ne jingstang ka jingbun briew shapoh ki hima ri lum jong ngi ha kitei ki snem ba kham mynshuwa.
Imat ka rukom shongkha khleh ka don hapdeng kawei pa kawei ka jaid bynriew.
Kiba bun don shibun ki jaid ki kur kiba ngi khot i jaid Dkhar kiba mih na ki Kpait bad thymmei ki don bun bah ki jaid Dkhar kiba buh da ka ktien ‘Khar ha khmat kum ki Kharkongor, Kharakor, Kharjana, Kharsohnoh bad shibun kiwei.
Don kiba ong ha kine ki por mynta ba ka don ka jingshim kabu ei bad ka thap myntoi hangne hangtai ha ka shongkha khleh. Kane imat ka leit jia namar bym shim pynsngew Khasi ia kiba shongkha bad ki khun ki kti jong ki.
Ka jingiehnoh khunrei ka don hapdeng baroh ki jaidbynriew. Kaba kham bun ka mih namar ba ia ki ain ba kit khlieh ka shong kha shongman la pynsynjor bad la dkhat pynban ia ka jinglongkhun bad iadei kmie iadei pa hapoh ka iing bym don shuh ka rukom synshar bad pyniaid iing ba thikna bad wanlam pynban ka jinglong lyngkar lane ka jingban bein ia ki para dkhot ki longiing. Dei namar kane ka daw ba la don ka jingtyr wa kaba khlain ban pynskhem ia ki dulir shong-kurim (Registration of Marriages) ha khmat ki durbar bad bor shnong. Ka jingpyn skhem ia kine i kyndon ka lah ban long ka jingiarap ban wanlam ka jingryntih ha ki longiing longsem bad pynlait ia ki na ka long lyngkar bad kit khunrei.
Kumjuh ha kine ki por, na ka liang ki paidbah lah ban ai ka jingkyrshan ba khlain ban pynlong kam ia ka jingpynbna bad pynshong ryntih ia ka rukom ioh pateng ia ka spah- kata ia ka spah nongkynti bad ka spah kamai khynraw hapoh ki longiing longsem da ki khun ki kti kynthei bad shynrang.
Ka don ka Ain ba la pdiang da ka District Council ban pynlong bad pyntrei kam kum ka Ain ba thymmai kaba la jer kyrteng District Council “Equitable Distribution of Ancestral and Self acquired Property Bill” kaba haduh mynta kam pat ioh jingmynjur na ka sorkar ban pynlong Ain noh hadien ba la pynsahteng la bun snem mynta, ban weng ia ka jingduna ne jingbym biang ha ki kyndon kata ka Bill, lada ki don bad pynlait lynti ban trei kam noh.
Ngi ngeit ynda la passed ia ka kan long ka jingplie lad ban pynheh ia ki rukom trei kam bad ka kamai kajih, ban pyniar ia ki lad ioh kam ioh jingtrei ban isam ia ki jingdon jingem bad ka spah ka long iing longsem ha ka rukom kaba kham thikna, kata ia kito ki iing ki sem kiba la kham roi ha ka kamai bad lum spah bad kito ki briew kiba shu long hapdeng jong kiba kham riewbha bad kham duk kat kum ka jinglong jingim ki longiing longsem kiba ia trei ryntih bad minot ha ki kam kamai bd pynmih spah kiba don ka jingiatylli bad jingia sngewthuh lang kiba iarap mar kylliang ha ka khia ka shon lane haba wan poi ka jynjar jyntrah.
Bynta -2
Ka Synjuk Ri (Confederation) ki Laiphew Syiem
Ka Synjuk ki Hima ka la mih na ka jingiateh kular ki Hima Laiphew Syiem myn hyndai kiba ia beh sha kawei ka thong kaba pynioh ia ka jingtrei kam ha ka jingiadei lok iadei jor ki para hima, ha kaba buh ryntih ia ki kyndon jong ka jingiadei ha ka khaii pateng para ma ki, ha kaba pyniar ia ka lynti ka dwar bad kaba plie lad ia ka leit ka wan laitluid. Ka synjuk ka ieng ruh ban pynkhain ia ka jingiada Ri pyrshah ia ki nongshun nongpen kiba lah ban wan thombor. Ka ieng ruh ban pynkhlain ia ka jing iarap markylliang. Kumta la pyrshang ban pynlong ia ka jingialong shipara bad pyllait na ka iashun ia shrut para hima da kaba ia sngew thuh lang kaba lah ka buit ka bor.
Ka longkur longjaid ka don ka jingiasoh bajan bad ka Syjuk ki hima lane ka Sain hima namar kat kum ka ain hiar pateng, u pyrsa u hiar pateng ia ka khet u kni syiem jong u, uba la khlad wat la hateng hateng u hymmen ne u para trai ne arkmie jong uta u syiem ba la khlad u lah ban hiar pateng ia ka khet ha ki hima sima jong kita ki iingsyiem.
Ka paw ba kane ka Synjuk ka la tlot shibun ha ka por ba u Tirot Sing u la ialeh ia ka thma kaba la neh slem pyrshah ia u Phareng wat lada la sei ia ka buit ka bor baroh bad ki para syiem ban pyllait ia baroh kawei ka jylla India shatei lam mihngi na ka jingwantur bad iuhkjat u phareng.
Kumba ngi tip ha ki snem kiba la ialeh ia ka thma, khyndiat ki syiem ki la iashah pynban bad kyrshan ia ka sorkar pyrshah ia ki para syiem jong ka Synjuk Ri kaba la iatur bad ialeh ia u nongshun. Imat ka snam jong ka jingiatylli lang ki long shuwa ha ka rukom sain hima bad iada ia ka Ri ka la sah syllai hangne hangtai ha kite ki por bad kham hadien.
Ha ka juk myna, ka Synjuk ki HIma ka la paw pyrthei namar ha ki snem 1928 hadien ba la seng ia ka Khasi National Durbar, ki syiem da ka rai jong ka Synjuk ki la pynbor ia ka sorkar pheng ba kan burom bad sumar bha ia ki kyndon ba la pynrung ha ka jingia teh kular (treaties) ba la iasoi hapdeng ki hia ka Ri bad ka Sorkar Phareng.
Ha u snem 1932 la sdang ia ka Synjuk ki Hima (Federation) kiba kynthup ia ki syiem ki lyngdoh ki wadadar bad sardar hapoh jong ki bad kaba ha u sem 1934 katei ka Synjuk kaba mih khmat ia ka Hima ha ka jingiadei bad ka sorkar bad ka pyrthei shabar.
Ka la ialeh ban pynioh ia ka bor bishar ba kham ha khlieh ia ki Hima ba ka Synjuk kan iarap ban tem ia ka kajia majia lada ka mih hapdeng ki Hima bad ban ioh ia ka kyrdan ba kham ha khlieh ha khmat ka sorkar phareng. Ka Synjuk ka la pynioh ia ka jingiadei paralok hapdeng ki hima haduh 1945.
Ha u snem 1945-46 la pynkhlain pat ia ka Khasi States Federation kaba la ioh bat katto katne ka bor bishar bad bor synshar khadar khyndiat snem tad haduh ban da seng ia ka District Council hapoh ka Riti Synshar India.
Katei ka Federation ka la neh haduh 26 Kylla-lyngkot 1950 shuwa ba ka District Council kan mih pli ia ka.
Ia ka jingtrei ka Federation bad ka Constituent Durbar of the Khasi States lah ban shem ha ka kot History and Culture of the Khasi People, Spectrum Publication (sien shon ba lai) naduh sla 226-233 kaba nga long u nongthoh jong ka.
Ka jingkhie ka Khasi National Durbar naduh ki snem 925-26, ka jing khie jong ka Khasi States Federation ha ki snem 1932-36 bad khamtam ka Federation Khasi States naduh 1946-50 ka pynkynmaw ba don kum kata ka Synjuk Ri Lum Khasi tad haduh 1832.
Kumta nga la shna bad pynmih ia ka Film ka Synjuk Ri Ki Laiphew Syiem, ka dei ka Synjuk Ri kaba trei kam naduh `1780-1820 kaba la pyni ha ki cinema ha Shillong ha ka 982 bad ki snem kiba bud hapdeng ki jingduna kum ka film Khasi ba nyngkong eh.
Katei ka film ka pynpaw ia ki syiem kiba don ka bor ka buit bad la ki nongbud jong ki kiba kyrshan bor bah ia ka Synjuk Ri kum ka Synjuk ba donbor bad kaba ieng ha khmat kiwei ki hima bah ka pyrthei.
Bad kumjuh nga la tei ka Mot Tirot Sing ha State Central Library kaba don ka lyngkdiap maw bad ki jingthoh kynmaw ha ki maw bynna bad ki khot ki maw shatri bad ka khilon ha u snem 1985-86 na ka byna ka Khasi Cultural Society ryngkat bad ki jingiarap ki paralok .
Ia u mot Tirot la tei bad pynlong ia u Mot da ka jingkyrshan bad iarap pisa kylluid mynsiem i paidbah khlem kano kano ka jingiarap pisa na ka Sorkar ne na kiwei kiwei ki seng bad u Bah Rolinsoh Lyngdoh u ba la khlad noh u la iarap ban pynmih bad pynong fund ban bei ia ki jinglut baroh.
Kane ka long namar ba u Tirot bad ka Synjuk ki para syiem Trai ri ki la ialeh pyrshah ia ka Sorkar Phareng wat la tang khyndiat ki syiem ki la kyrshan ia ka Sorkar Phareng ba mynshuwa.
Ha ki por ba ka Sorar dohlieh ka la sdang ban buhai ia ka ri mihngi ki don ki syiem iba synshar beit tang ia la ki hima ha ki rilum jongki; ki don ki syiem Khasi kiba synshar tang ia la ka jong ka Hima rithor dkhar bad don ki syiem riewlum kiba synshar lang ia la ka bhah Rilum bad ka bhah ri dkhar jong ki.
Ka la don ka jingiakhaii pateng ba khah khah hapdeng ki khasi riewlum bad khasi riewthor bad ka jingkhie u paid byllien imat ka long kawei na ki lad pyntrei kam sha ka khie rasong.

 
 
 

Ki Shithi Sha U Editor
Duh ka Meghalaya palat 80 klur man ka snem
Rangbah Editor,
Tang namar ba ka Meghalaya Assembly kam thaw Ain ban ithuh ia ki Dorbar Shnong, ki Dorbar Raij bad ki Dorbar Hima ki paidbah bad ka Jylla Meghalaya ka duh ei palat 80 Crore shi snem.
Ka jylla Goa kaba don tang 40 ngut ki MLA bad kaba dei ka jylla kaba ym don khajna bad kaba dei ruh ka jylla kaba ki ong ka special category state kum ba long ka jylla Meghalaya hynrei ka budjet (mang tyngka) jong ka tnad Panchayati Raj Department jong ka jylla Goa ka long palat 33 Crore ha u snem 2003 mynta lei lei ka la kiew shuh shuh. Ia kane ka pisa man ka snem la siew da ka Sorkar India sha baroh ki Sorkar Jylla halor ka nongrim jong ka ain panchayat kaba dei ka ain kaba plie lynti ia ki Jylla ban ai bhah ia ki paidbah ka jylla ha ka roi ka par bad ruh ka tulop bad ka bai leit bai wan ia ki nongsynshar panchayat.
Ka jingkylli ka long balei pat ba mangi ka jylla kaba don haduh 60 ngut ki MLA ngim ioh ia kum kane ka jingmyntoi? Ka jubap ka long ba ngi ioh ia ki MLA bad ki Sorkar ki bym nang ban thaw ain ha ka jylla.
Ngi don kam ia ka (State Law ) ain kaban ong ba ha ka jylla ngi don ki Dorbar Shnong, Raid & Hima bad kine ki dei ki panchayat jong ka jylla Meghalaya.. Ia kane ka pisa lah ban wanrah lyngba ka Department kaba thymmai, lane lyngba ki District Council, lane lyngba ka tnad C&RD kumba leh ia ka NREGS, lane lyngba u Deputy Commissioner.
Ngi donkam ban ithuh noh ia ki bor shnong, Raid bad Hima. ym ban thaw ia kita ki Local Self Government, ki VEC, ki BDC, ki BSC bad bun kiwei kiwei ki committee sorkar kiba ym ithuh ia ka bor shnong. Ha kawei ka liang ka NREGS ka ka Jylla Meghalaya ka la ithuh bad ong ba u Chairman jong ka VEC un long u Rangbah Shnong lane u Sordar Shnong. Hynrei wat la katta ruh kane ka NREGS ruh kam treh ban shuh ithuh beit ia ka Dorbar Shnong. Ki da kwah ia ki Dorbar Shnong ban khap shnuih ban phong suit hashwa ban ithuh ia ki. Ka jingbym ithuh ia ki Riti ki Dustur jong ngi khlem pep ka dei ka daw ba jyllei ka bamsap, ka jyllei ki nongwei bad kulmar u pud u sam jong ngi haduh kine ki sngi.
Ki ong hana ba ki Dorbar Shnong kim don transparency hynrei kat ka MLA & MDC scheme wat ki scheme sorkar ruh ki dang jah rngai hynrei kim ong pynduh noh ia ki MLA lane ki MDC, hynrei ngi dei ban ong to ngin pynbha shuh shuh. Ngi dei ban tei ia kaba don bad ngi da kyrshan ia ka jingdawa jong ka Dorbar Ri ban ioh ia ka jingithuh kumba ngi long ym ban wanrah ia ki Ain kiba khylla ban thaw ia kita ki Local Self Government. Haba ha ka jingkren jong u Prime Minister barim u Rajiv Gandhi u la dep ong ba la pyllait ia ka jylla Meghalaya na ka Ain Panchayat namar la don lypa ki Institutions of Self Government balei pat ki nongmihkhmat jong ngi pat ki mut pynkulmar ia ngi ban ong ba hap thaw sa da kiwei kita ki Local Government ?
Kyrmen ba ki nongmihkhmat jong ngi kin iohi jngai ban thaw noh kloi ia kine ki ain kiban ithuh noh ia ki Dorbar khnang ba ngin ioh ia ka roi ka par kaba kham sted. ha kawei ka liang ka pynsting shibun ia ki MLA & ki MDC namar ka jingdon ki nongtrei ha shnong kiba da ioh ia ka tulop bad kabai sngi. Ynda la warah kita ki Ain sa buh kien ki kyndon ban Audit ia ka jingkhien jingdiah. Khlem pat pynlong Ain la shu ia mutdur lypa ka paw shai ia kine ki jingkren ba kim don ka jing ieid ia la ka jong ka riti ka dustur.
Iaphida Tangliang,
Malki -Nongthymmai

NEWS OPTIONS ::
>> EMAIL THIS ARTICLE
>> PRINTER FORMAT
>> LETTER TO EDITOR
 

 

[Home] [The Sentinel] [Ajir Asom] [The Sentinel(Hindi)] [Samay Prabah] [Khubor Jylla] [Editorial] [Ki Sports] [Train Timmings] [Flight Information] [Classified]
[Cinema] [Archives] [Feedback] [About Us]
 
Copyright © 2001 Omega Printers and Publisher, Guwahati.