| |
|
|
| Ban
rat ia ka niam Khristan sni ka BJP |
|
Lada
peit na ki jingjia pyrshah ia ki Khristan ym tang
ha ka jylla Orissa, hynrei pur ruh sha kiwei kiwei
ki jylla basynshar ka Bharatiya Janata Party (BJP)
kum sha Karnataka, Madhya Pradesh, Gujarat bad
kiwei kiwei ki jylla, ka paw shai ba ki seng,
na kiba ka BJP ka ioh ia ka bor bad jingkhlain
jong ka, kum ka Rashtriya Swayam Sevak Sangh (RSS),
Hindu Vishwa Parishad (VHP) bad ka Bajrang Dal
(BD) kin trei dohim dohiap ban pynioh pynlong
Sorkar Kmie tang ka BJP hi ha kane ka ilekshon
MP kaban wan.
Ha kane ka kynti, kumba ka paw na ki khubor bad
jingtip ba la mih paidbah ha ki lad pathai khubor
bapher bapher kan ym dei ka BJP marwei, kum ka
seng sain hima, kaban pynmih ia ka nongrim ha
kaba ia kane ka ilekshon yn ialeh, hynrei da ka
RSS bad ki nongkyrshan bakhlain tam jong ka ka
VHP, ka BD bad kiwei kiwei ki seng baieng ha ka
nongrim ban pynneh, pynsah, pynphriang bad iada
ia ka jingngeit Hindu kiba kine ki seng ki ong
ka don ha ka jingma.
Khnang ba kine ki seng buaid niam Hindu kin poi
sha ka thong ba ki la buh ia lade ban poi, kata
ka long ym tang ban pynioh noh ia ka ri India,
kaba kine ki seng ki ong ka dei ka ri ka muluk
jong ki Hindu, ia ka Sorkar Kmie Hindu, hynrei
ban ioh rat noh hi ruh na ka sla jong kane ka
ri ia baroh ki niam bawan nabar ri kum ka niam
Muslim bad niam Khristan khamtam.
Da kaba ki leh kumne kine ki seng buaid niam ki
leh myn klet ba ka niam Hindu ruh, ha ka histori
ba la hyndai bha jong ka, ka ju ngeit bad bud
ia ka jingpylla niam ym tang hapoh ri India, kum
ha Nartiang ha Meghalaya, hynrei sha kiwei ki
ri ruh khamtam ha ki ri ka dewbah Esha bashathie-lam-mihngi.
Ka histori hi ka iathuh babun snem shwa ka jingdon
jong ka niam Khristan, kum ha ka snem 260 SK,
u Patsha Ashoka Bakhraw da lade u la phah ia la
ki khun ban rah ia ka jingngeit Buddhist sha ri
Lanka ia kaba la tip mynta da ka kyrteng Sri Lanka
bad sha kiwei kiwei ki ri jong ka dewbah Esha.
Kumba ka paw na ki jingtei barim badon ha Angkor
Vat ha ri Cambodia bad ha Borobodour ha ri Indonesia,
shwa ka jingwan jong ka niam Islam ki briew babun
jong kine ki ar ri, bad kumjuh ruh jong ki ri
bamarjan, ki ju long ki nongbud jong ka niam Hindu
bad Buddhist.
Kum ha Angkor Vat bad Borobodour haduh mynta ki
briew da ki spah ngut shi sngi shi sngi ki ju
leit jngoh ban ioh peit sngewbha bad ban iaroh
ia ka jingitynnad ia ki iing mane bad jingtei
barim jong ki Hindu bad Buddhist ha kine ki ri.
Ka Angkor Vat, katkum ki jingtip ba la ioh na
ki jingthoh, ka ju dei ka tempel Hindu ia kaba
la ju ai nam ha u blei Vishnu ha ka juk ba ki
briew ki dang bud ia ka niam Hindu. Hadien pat
ia kane ka tempel la pynkylla noh sha ka tempel
ki Buddhist.
Nalor ka jingpynphriang ia ka niam Hindu bad Buddhist
sha ki ri ka Esha bashathie-lam-mihngi,
kine ki jingngeit, katkum ka histori, ki la poi
ruh sha kiwei kiwei ki ri ka dewbah Esha
kum sha Afghanistan ruh. Ia kane ka pynthikna
na ki jingtei bad durmot barim badon haduh mynta
ha kane ka ri.
Bun ki kynmaw, lehse, ha ka por basynshar ka Taliban
ia ka Afghanistan, ki Taliban, kiba dei ki buaid
niam Muslim, ki la pynjot bad pynpra ia ki dur
mot u Buddha kaba don ha Bamiyan. Ia kine ki dur
mot, katkum ki jingthoh ha ka histori, la sdang
shna da u Patsha Kanishka ha ka spah snem ba-ar
HK bad la pyndep pat ia ki ha ki spah snem basaw
bad basan HK. Sha Afghanistan ruh, ong ka histori,
ia ka jingngeit Buddhist la wanrah nyngkong da
u Patsha Ashoka.
Tang na kine ki nuksa khyndiat la lah ban iohi
ba ka kam pynkylla niam ka don ym tang ha ka niam
Khristan, hynrei ha kiwei kiwei ki jait niam ba
la kham paw jong ka pyrthei ruh. Kumta, lada ka
long jingbam ia kiwei ki jait niam, balei pat
ba kan long bih ia ka niam Khristan? mih ka jingkylli.
Na ka jingpyrshang ki seng buaid niam VHP, BD
bad kiwei kiwei ki seng buaid niam Hindu, hapoh
ka jingai mynsiem jong ka RSS, ia kaba la pyntrei
kam pat da ka seng BJP, ka paw shynna ba ka jingthmu
ka long ym tang ban pynjot, pynpra bad pynduh
noh na ri India ia ka niam Khristan bad Islam,
hynrei ban len ruh ia ka histori jong ka jingpynphriang
niam Hindu bad Buddhist jong ka ri India ha ki
hajar bad spah snem ba la leit.
Kumba ka paw ka jingthmu jong ka seng BJP bad
nongkyrshan buaid niam jong ka ka long ym tang
ban rat bad ban pynduh ia ki niam rit paid, kum
ia ki Khristan bad Muslim, na sla jong ka ri India,
hynrei ban len ruh ia ka bynta bakhraw kaba ka
ri India ka la ju don ha ka histori jong ka pyrthei
lyngba ki jinghikai bad jingrah jong ka ia ki
jingngeit Hindu bad Buddhist sha ki ri babun jong
ka pyrthei khamtam ha dewbah Esha.
Kine ki jingleh be-ijot jong ka BJP bad ki nongai
mynsiem jong ka, ka RSS, ka VHP, ka BD bad kiwei
kiwei ki seng buaid niam, ia ki rit paid nong
India kum ia ki Khristan bad Muslim, ka pynpaw
shai ia ka jingthmu basniew bad bapynjot jong
ka seng BJP bad ki nongai mynsiem bad nongkyrshan
jong ka ym tang ia ki niam rit paid, hynrei ia
ka jinglong tylli mlon ka ri India ia kaba la
pynlong bad pynkhlain da ki jait briew baroh kam
pher na kano ka jait jingngeit ne niam ki wan.
Sa kawei kaei kaei kaba ka BJP bad ki seng nongkyrshan
buaid niam jong ka ki pyrshah eh ka long ka jingkiew
jong kito ki jait, ia kiba ha ka niam Hindu la
ju khein bad peit kum ki poh jait, sha ki kyrdan
bakhraw ym tang ha ka politiks, hynrei ha ka synshar
ka khaddar, ha ka khaii pateng bad kiwei kiwei
ki kam bakhraw.
Lada dei katkum ka mon jong ka BJP bad ki nongkyrshan
buaid niam jong ka, ki riewlum, bad kiwei
kiwei ki jait briew kiba ka niam Hindu ka khein
poh, khamtam lada ki dei ki Khristan, kim dei
da lei lei ruh ban don ha ki kam heh kyrdan hynrei
ki dei ban neh ha ka jinglong poh ban long tang
ki mraw bad ki shakri.
Kumba ka long mynta ka ri India, lada ki seng
sain hima bym iashah niam kim ia tylli mlon lang
kawei, ka don ka jingma ia ka BJP ban wan tang
da lade ban pynlong sorkar kmie ha kane ka ilekshon
MP ban wan.
Da ka jingdon jong ki nongbud nongkyrshan jong
ka lajan ha baroh ki phang jong ka imlang sahlang
bad tnat trei kam jong ka Sorkar Kmie khamtam,
ka don ka jingma ba ka jingthmu basniew bad ba
pynjot jong ka BJP kan wan urlong. Mynta ka shong
ha kiwei kiwei ki seng sain hima bym iashah niam
ban kyndit bynriew khnang ba kum kane kaei kaei
kan ym wan urlong.
|
|
Ka
Tangjaid kum ka bor pynheh ia ka kur ka jaid -
Ka jingbun briew ha ka Ri Bad ka Synjuk Ri ki
Laiphew Syiem
Hamlet
B. Ngapkynta
Bynta
1 - Ka Longkur bad ka Tangjaid.
Ha ka jinglong jingman ka Ri bad ka khih ka ksar
ki long-shuwa, ka paw shai ba don ki kur ki jaid
kiba don bor bad paw khmat, kumta ki don ka bhah
kaba khraw ha ki kam synshar khadar ha la ki jong
ki hima sima ryngkat bad la ki iing ne ki syier
ki kmie jong ki.
Ki khein kyntang ia ka longkur longjaid bad ki
pynlong ka jingangnud kaba skhem bad khlain ban
wallam ka jingkhie im bad khiah krat kita ki longiing
longsem, bad ka jingpynkit ha kita ki longiing
longsem ia ka jingkitkhlieh ba kyrpang na ka bynta
ka jingpynkiew bad pynroi ia ki kam paidbah ha
ki nongri bad ryntih bha.
Ki kur kiba don sap na kito ki shnong kiba khih
ba ksar ha ka trei ka ktah ki lam khmat ha ki
kam khaii pateng. Don ka jingpyntrei kaba jur
na ka spah ka mariang ha ki kam pynmih mar bad
shalan mar bad ki rukom thied mar ne ia pein mar
na ki Ri Dkhar shatei bad shathie na jngai bad
na jan.
Ki longshuwa kim lait na ka jingiakhleh bad la
ki khun ki raiot dkhar lajong ne ki bar ri kynthup
ia kiwei ki jaidbynriew, shabar kane ka Ri lum
jong ngi, namar ki longshuwa ki dei ki nong-synshar
pyrthei kiba synshar ia ki pyntha dkhar shajngai
bad shajan bad lyngba ka khaii pateng kaba iasnoh
bad ka pyrthei (shabar ki ranab lum jong ngi)
kaba da iai bteng khlem sangeh.
Don ki daw hyndai ba la niew ia ka Tangjaid kum
kawei na ki jingleh ba donkam bad mardor.
Ha kajuh ka por, ngi sngewdei ba ki daw ba lah
ban ai - ki long kiba la thew tarajur bha bad
shongnia bad khlem iashah liang iano iano.
Kane ka rukom Tangjaid imat ka ju don khah khah.
Lada bishar sani lyngkot pat imat ka ia iaid khlem
pep bad ka Khie rasong ka Ri kaba lah ban pynpaw
ia ka buit ka bor, ka jingkhraw bad ka rynnieng
ki longshuwa kaba la neh la slem bad kane ka Ieng
rasong kaba la paw kumba ka la kut noh haduh kumba
150 snem mynshuwa. Kata ka Ieng rasong ha khmat
kiwei ki Jaid briew India mihngi.
Ka tangjaid ka trei kam ia ki kynja menkmie, kiba
mynshuwa imat ki dei ki mynter ne ki khyllah jaid,
hynrei hadien ba la tangjaid ia kita ki kynja
kmie mynder ne khyllah jait ki la kylla Khasi
nadong shadong, ki la pdiang ia ki ain bad ki
dustur khasi bad pynheh pynsan ia la ki khun ki
da pynsngew khasi baan pynlong ki nongshong shnong
bad ki trai shnong ia la ki khun shynrang bad
kynthei kum i para shnong tynrai bad ki la ia
long kawei bad ka Jaidbynriew.
Ka tangjaid ka trei kam ruh ia ki shynrang khasi
kiba shim tnga ia ki kynthei bar ri bad kita ki
kynthei hadien bad ki la shah tangjaid, ki pynheh
pynsan ia ki khun ki kti ha ka rukom pyrkhat bad
pynsngew Khasi shi lynter ryngkat bad pdiang ia
ki rukom im trai ri kiba da leh bniah bad sumar
thikna khlem da bat ei ei shuh ia ka jinglong
bar ri mynshuwa namar ia kita ki shijur u shynrang
Khasi bad la ka Tnga dkhar ne bar ri la pdiang
ia ki hapoh ka imlang sahlang bad katei ka kynja
kmie ka la kylla long ka kynja kmie trai shnong
trai muluk bad ia u kpa bad ki khun.
La bishar sani bad lyngkot ngi shem kumne:-
Ka tangjaid ka pyllait ia ki iing ki sem na ka
jingteh jingkhum ki dustur bad ki kynja raibi
jong ki bar ri. Ka tangjaid kumta ka la kylla
long ka jingkhring bad jingtan briew kaba pyn-skhem
bad pynkhlain ia ka longkur longjaid hapoh kane
ka ri. Ka pynkhlain ia ka bor pynkylla jaid bad
pyn skhem ia ka jinglong Trai shnong (power of
naturalisation) namar ka jingpdiang nadong shadong
ia ki dustur bad ki rukom im Trai ri kum ki nong
shong shnong.
Hynrei ngim tip lada ka tangjaid ka la wan longdoh
longsnam da kaba shu leh bor lane leh jubor justi
ban pynlong Khasi ia ki bar ri ka la ju don ne
em ha ka jingim ki longshuwa ne ka Tangjaid kaba
ki da ia mon iarai lang na baroh arliang.
Ka don ka jingleh niam halor ka tangjaid kaba
long ka jingtang Khasi ia ki bar ri lyngba ka
shongkha khleh.
Kane ka tangjaid ka trei jur haba baroh shijur
kita kiba la ia shongkha khleh ki shong ki sah
lynter taid hapoh ki hima ka Ri jong ngi. hynrei
lada kita ki shijur bad la ki khun ki ia kieh
ia phet shawei shaar, khamtam shabar ki hima jong
ka Ri, bad ki leit sah leit shong sha dkhar ne
sha ki Ri nongwei, ngim tip ei ei aiu kajih ia
ki.
Ka jingshongkha khleh na ka Ri jong ngi ka ju
don bad kiwei ki jaidbynriew marjan bad sha jngai
kaba ka sniehdoh jong kita ki jaid bynriew ka
long lymbyriong ne ka sniehdoh kaba lam i byrtem
ne kaba bthuh ne kaba rong saw, imat khlem da
lah pynduh ne iuhroit ia kata ka shongkha khleh
kaba ka la nang manroi na ka por sha ka por. Kumta
imat ka la long khambun.
Hynrei la tang khasi ia kita ki bar ri, kita kein
ki kthaw ki kiaw ki kulong bad ki khun ki ksiew
kiba la shah tangjaid kim buh jingmut shuh ba
ki dei ki mynder ri, ki kylla Khasi nadong shadong
bad kham bunsien ki la kylla ki trai shnong ba
ynsai ki shnong bad ki hima. Kham bunsien, bun
bun ki symbai kiba la mih na ka jingshongkha khleh
lait noh khyndiat ki khep, lehse ki la kylla long
pynban ki nongshong shnong kiba la iarap bad ai
kti shibun ban pynbha ia ki rukom im i para shnong
ki para hima ban kyntiew ia ka roi ka par ban
ia bit ia myntoi lang namar ba ka jingsngew bad
ka pyrkhat Khasi ka la longdoh longsnam ha ki.
Kham hadien ka la mih ka shongkha khleh bad ki
bar ri dohlieh na kiwei kiwei ki Ri jong ki dohlieh
bad ki dohlieh na ka Ri Bilat. Imat ki don ki
symbai kiba mih na ka jingshongkha khleh bad ki
dohlieh (kiba la kylla long ki kynja kpa jong
ki khyndiat ki longiing long-sem kiba shong ba
sah shirta ha kane ka Ri) kiba don ka bynta ka
bhah ha ki kam kyntiew Ri ki kam iarap bad ai
jingkyrshan ia ki briew. Kane ka leit jia kumta,
namar wei ba la tang jaid ia ki bar ri lane ki
la wan kylla Khasi lyngba ka shongkha khleh kumta
mynta myne ym lah lait kur shuh lano lano ruh,
ki la kylla khasi lynter taid khlem lah pynkhih
shuh.
Kumta ka longkur longjaid ba khlain ka la wan
tyllep na ki ar ki kpaid kiba long (a) Ka kpait
shongkha para Ri (b) ka kpait ia shong kha khleh
kaba la iarap pynheh ia ka jaidbynriew.
Balei kane ka tang jaid ka khie khlieh?
Ka juba ka dei ba ki longshuwa ki buh rukom ba
ka jingtang jaid ka dei ka kabu ksiar kaba pynheh
ia ka jingbun briew hapoh ka kur bad ki hima katba
ki long shuwa ki ia ksaid ir shi ir ban khie syndon
sha ka Ieng rasong hapdeng kiwei ki kynja bynriew.
Ki buh rukom imat ba ka jingheh u paid-bynriew
ka pynbun ia ki dkhot briew hapoh ka longiing
longsem ban ia bit ia biang ban heh ka kamai kajih
bad ban ih ka bor trei kam.
Katkum ki dulir barim, ka jingkhie ka jingsan
jong ka jingbunbriew ka jaid jong ngi ka long
kaba rben bad jur bha ha ki pyntha ba iar ka Ri
Assam khamtam ha Kamrup bad Nowgong (Nagoan) District
naduh 1836 haduh 1854. Hynrei ym ioh jingtip ei
ei ia ka jing rben ne jingstang ka jingbun briew
shapoh ki hima ri lum jong ngi ha kitei ki snem
ba kham mynshuwa.
Imat ka rukom shongkha khleh ka don hapdeng kawei
pa kawei ka jaid bynriew.
Kiba bun don shibun ki jaid ki kur kiba ngi khot
i jaid Dkhar kiba mih na ki Kpait bad thymmei
ki don bun bah ki jaid Dkhar kiba buh da ka ktien
Khar ha khmat kum ki Kharkongor, Kharakor,
Kharjana, Kharsohnoh bad shibun kiwei.
Don kiba ong ha kine ki por mynta ba ka don ka
jingshim kabu ei bad ka thap myntoi hangne hangtai
ha ka shongkha khleh. Kane imat ka leit jia namar
bym shim pynsngew Khasi ia kiba shongkha bad ki
khun ki kti jong ki.
Ka jingiehnoh khunrei ka don hapdeng baroh ki
jaidbynriew. Kaba kham bun ka mih namar ba ia
ki ain ba kit khlieh ka shong kha shongman la
pynsynjor bad la dkhat pynban ia ka jinglongkhun
bad iadei kmie iadei pa hapoh ka iing bym don
shuh ka rukom synshar bad pyniaid iing ba thikna
bad wanlam pynban ka jinglong lyngkar lane ka
jingban bein ia ki para dkhot ki longiing. Dei
namar kane ka daw ba la don ka jingtyr wa kaba
khlain ban pynskhem ia ki dulir shong-kurim (Registration
of Marriages) ha khmat ki durbar bad bor shnong.
Ka jingpyn skhem ia kine i kyndon ka lah ban long
ka jingiarap ban wanlam ka jingryntih ha ki longiing
longsem bad pynlait ia ki na ka long lyngkar bad
kit khunrei.
Kumjuh ha kine ki por, na ka liang ki paidbah
lah ban ai ka jingkyrshan ba khlain ban pynlong
kam ia ka jingpynbna bad pynshong ryntih ia ka
rukom ioh pateng ia ka spah- kata ia ka spah nongkynti
bad ka spah kamai khynraw hapoh ki longiing longsem
da ki khun ki kti kynthei bad shynrang.
Ka don ka Ain ba la pdiang da ka District Council
ban pynlong bad pyntrei kam kum ka Ain ba thymmai
kaba la jer kyrteng District Council Equitable
Distribution of Ancestral and Self acquired Property
Bill kaba haduh mynta kam pat ioh jingmynjur
na ka sorkar ban pynlong Ain noh hadien ba la
pynsahteng la bun snem mynta, ban weng ia ka jingduna
ne jingbym biang ha ki kyndon kata ka Bill, lada
ki don bad pynlait lynti ban trei kam noh.
Ngi ngeit ynda la passed ia ka kan long ka jingplie
lad ban pynheh ia ki rukom trei kam bad ka kamai
kajih, ban pyniar ia ki lad ioh kam ioh jingtrei
ban isam ia ki jingdon jingem bad ka spah ka long
iing longsem ha ka rukom kaba kham thikna, kata
ia kito ki iing ki sem kiba la kham roi ha ka
kamai bad lum spah bad kito ki briew kiba shu
long hapdeng jong kiba kham riewbha bad kham duk
kat kum ka jinglong jingim ki longiing longsem
kiba ia trei ryntih bad minot ha ki kam kamai
bd pynmih spah kiba don ka jingiatylli bad jingia
sngewthuh lang kiba iarap mar kylliang ha ka khia
ka shon lane haba wan poi ka jynjar jyntrah.
Bynta -2
Ka Synjuk Ri (Confederation) ki Laiphew Syiem
Ka Synjuk ki Hima ka la mih na ka jingiateh kular
ki Hima Laiphew Syiem myn hyndai kiba ia beh sha
kawei ka thong kaba pynioh ia ka jingtrei kam
ha ka jingiadei lok iadei jor ki para hima, ha
kaba buh ryntih ia ki kyndon jong ka jingiadei
ha ka khaii pateng para ma ki, ha kaba pyniar
ia ka lynti ka dwar bad kaba plie lad ia ka leit
ka wan laitluid. Ka synjuk ka ieng ruh ban pynkhain
ia ka jingiada Ri pyrshah ia ki nongshun nongpen
kiba lah ban wan thombor. Ka ieng ruh ban pynkhlain
ia ka jing iarap markylliang. Kumta la pyrshang
ban pynlong ia ka jingialong shipara bad pyllait
na ka iashun ia shrut para hima da kaba ia sngew
thuh lang kaba lah ka buit ka bor.
Ka longkur longjaid ka don ka jingiasoh bajan
bad ka Syjuk ki hima lane ka Sain hima namar kat
kum ka ain hiar pateng, u pyrsa u hiar pateng
ia ka khet u kni syiem jong u, uba la khlad wat
la hateng hateng u hymmen ne u para trai ne arkmie
jong uta u syiem ba la khlad u lah ban hiar pateng
ia ka khet ha ki hima sima jong kita ki iingsyiem.
Ka paw ba kane ka Synjuk ka la tlot shibun ha
ka por ba u Tirot Sing u la ialeh ia ka thma kaba
la neh slem pyrshah ia u Phareng wat lada la sei
ia ka buit ka bor baroh bad ki para syiem ban
pyllait ia baroh kawei ka jylla India shatei lam
mihngi na ka jingwantur bad iuhkjat u phareng.
Kumba ngi tip ha ki snem kiba la ialeh ia ka thma,
khyndiat ki syiem ki la iashah pynban bad kyrshan
ia ka sorkar pyrshah ia ki para syiem jong ka
Synjuk Ri kaba la iatur bad ialeh ia u nongshun.
Imat ka snam jong ka jingiatylli lang ki long
shuwa ha ka rukom sain hima bad iada ia ka Ri
ka la sah syllai hangne hangtai ha kite ki por
bad kham hadien.
Ha ka juk myna, ka Synjuk ki HIma ka la paw pyrthei
namar ha ki snem 1928 hadien ba la seng ia ka
Khasi National Durbar, ki syiem da ka rai jong
ka Synjuk ki la pynbor ia ka sorkar pheng ba kan
burom bad sumar bha ia ki kyndon ba la pynrung
ha ka jingia teh kular (treaties) ba la iasoi
hapdeng ki hia ka Ri bad ka Sorkar Phareng.
Ha u snem 1932 la sdang ia ka Synjuk ki Hima (Federation)
kiba kynthup ia ki syiem ki lyngdoh ki wadadar
bad sardar hapoh jong ki bad kaba ha u sem 1934
katei ka Synjuk kaba mih khmat ia ka Hima ha ka
jingiadei bad ka sorkar bad ka pyrthei shabar.
Ka la ialeh ban pynioh ia ka bor bishar ba kham
ha khlieh ia ki Hima ba ka Synjuk kan iarap ban
tem ia ka kajia majia lada ka mih hapdeng ki Hima
bad ban ioh ia ka kyrdan ba kham ha khlieh ha
khmat ka sorkar phareng. Ka Synjuk ka la pynioh
ia ka jingiadei paralok hapdeng ki hima haduh
1945.
Ha u snem 1945-46 la pynkhlain pat ia ka Khasi
States Federation kaba la ioh bat katto katne
ka bor bishar bad bor synshar khadar khyndiat
snem tad haduh ban da seng ia ka District Council
hapoh ka Riti Synshar India.
Katei ka Federation ka la neh haduh 26 Kylla-lyngkot
1950 shuwa ba ka District Council kan mih pli
ia ka.
Ia ka jingtrei ka Federation bad ka Constituent
Durbar of the Khasi States lah ban shem ha ka
kot History and Culture of the Khasi People, Spectrum
Publication (sien shon ba lai) naduh sla 226-233
kaba nga long u nongthoh jong ka.
Ka jingkhie ka Khasi National Durbar naduh ki
snem 925-26, ka jing khie jong ka Khasi States
Federation ha ki snem 1932-36 bad khamtam ka Federation
Khasi States naduh 1946-50 ka pynkynmaw ba don
kum kata ka Synjuk Ri Lum Khasi tad haduh 1832.
Kumta nga la shna bad pynmih ia ka Film ka Synjuk
Ri Ki Laiphew Syiem, ka dei ka Synjuk Ri kaba
trei kam naduh `1780-1820 kaba la pyni ha ki cinema
ha Shillong ha ka 982 bad ki snem kiba bud hapdeng
ki jingduna kum ka film Khasi ba nyngkong eh.
Katei ka film ka pynpaw ia ki syiem kiba don ka
bor ka buit bad la ki nongbud jong ki kiba kyrshan
bor bah ia ka Synjuk Ri kum ka Synjuk ba donbor
bad kaba ieng ha khmat kiwei ki hima bah ka pyrthei.
Bad kumjuh nga la tei ka Mot Tirot Sing ha State
Central Library kaba don ka lyngkdiap maw bad
ki jingthoh kynmaw ha ki maw bynna bad ki khot
ki maw shatri bad ka khilon ha u snem 1985-86
na ka byna ka Khasi Cultural Society ryngkat bad
ki jingiarap ki paralok .
Ia u mot Tirot la tei bad pynlong ia u Mot da
ka jingkyrshan bad iarap pisa kylluid mynsiem
i paidbah khlem kano kano ka jingiarap pisa na
ka Sorkar ne na kiwei kiwei ki seng bad u Bah
Rolinsoh Lyngdoh u ba la khlad noh u la iarap
ban pynmih bad pynong fund ban bei ia ki jinglut
baroh.
Kane ka long namar ba u Tirot bad ka Synjuk ki
para syiem Trai ri ki la ialeh pyrshah ia ka Sorkar
Phareng wat la tang khyndiat ki syiem ki la kyrshan
ia ka Sorkar Phareng ba mynshuwa.
Ha ki por ba ka Sorar dohlieh ka la sdang ban
buhai ia ka ri mihngi ki don ki syiem iba synshar
beit tang ia la ki hima ha ki rilum jongki; ki
don ki syiem Khasi kiba synshar tang ia la ka
jong ka Hima rithor dkhar bad don ki syiem riewlum
kiba synshar lang ia la ka bhah Rilum bad ka bhah
ri dkhar jong ki.
Ka la don ka jingiakhaii pateng ba khah khah hapdeng
ki khasi riewlum bad khasi riewthor bad ka jingkhie
u paid byllien imat ka long kawei na ki lad pyntrei
kam sha ka khie rasong.
|
| |
| |
| |
|
Ki
Shithi Sha U Editor
Duh
ka Meghalaya palat 80 klur man ka snem
Rangbah Editor,
Tang namar ba ka Meghalaya Assembly kam thaw Ain
ban ithuh ia ki Dorbar Shnong, ki Dorbar Raij
bad ki Dorbar Hima ki paidbah bad ka Jylla Meghalaya
ka duh ei palat 80 Crore shi snem.
Ka jylla Goa kaba don tang 40 ngut ki MLA bad
kaba dei ka jylla kaba ym don khajna bad kaba
dei ruh ka jylla kaba ki ong ka special category
state kum ba long ka jylla Meghalaya hynrei ka
budjet (mang tyngka) jong ka tnad Panchayati Raj
Department jong ka jylla Goa ka long palat 33
Crore ha u snem 2003 mynta lei lei ka la kiew
shuh shuh. Ia kane ka pisa man ka snem la siew
da ka Sorkar India sha baroh ki Sorkar Jylla halor
ka nongrim jong ka ain panchayat kaba dei ka ain
kaba plie lynti ia ki Jylla ban ai bhah ia ki
paidbah ka jylla ha ka roi ka par bad ruh ka tulop
bad ka bai leit bai wan ia ki nongsynshar panchayat.
Ka jingkylli ka long balei pat ba mangi ka jylla
kaba don haduh 60 ngut ki MLA ngim ioh ia kum
kane ka jingmyntoi? Ka jubap ka long ba ngi ioh
ia ki MLA bad ki Sorkar ki bym nang ban thaw ain
ha ka jylla.
Ngi don kam ia ka (State Law ) ain kaban ong ba
ha ka jylla ngi don ki Dorbar Shnong, Raid &
Hima bad kine ki dei ki panchayat jong ka jylla
Meghalaya.. Ia kane ka pisa lah ban wanrah lyngba
ka Department kaba thymmai, lane lyngba ki District
Council, lane lyngba ka tnad C&RD kumba leh
ia ka NREGS, lane lyngba u Deputy Commissioner.
Ngi donkam ban ithuh noh ia ki bor shnong, Raid
bad Hima. ym ban thaw ia kita ki Local Self Government,
ki VEC, ki BDC, ki BSC bad bun kiwei kiwei ki
committee sorkar kiba ym ithuh ia ka bor shnong.
Ha kawei ka liang ka NREGS ka ka Jylla Meghalaya
ka la ithuh bad ong ba u Chairman jong ka VEC
un long u Rangbah Shnong lane u Sordar Shnong.
Hynrei wat la katta ruh kane ka NREGS ruh kam
treh ban shuh ithuh beit ia ka Dorbar Shnong.
Ki da kwah ia ki Dorbar Shnong ban khap shnuih
ban phong suit hashwa ban ithuh ia ki. Ka jingbym
ithuh ia ki Riti ki Dustur jong ngi khlem pep
ka dei ka daw ba jyllei ka bamsap, ka jyllei ki
nongwei bad kulmar u pud u sam jong ngi haduh
kine ki sngi.
Ki ong hana ba ki Dorbar Shnong kim don transparency
hynrei kat ka MLA & MDC scheme wat ki scheme
sorkar ruh ki dang jah rngai hynrei kim ong pynduh
noh ia ki MLA lane ki MDC, hynrei ngi dei ban
ong to ngin pynbha shuh shuh. Ngi dei ban tei
ia kaba don bad ngi da kyrshan ia ka jingdawa
jong ka Dorbar Ri ban ioh ia ka jingithuh kumba
ngi long ym ban wanrah ia ki Ain kiba khylla ban
thaw ia kita ki Local Self Government. Haba ha
ka jingkren jong u Prime Minister barim u Rajiv
Gandhi u la dep ong ba la pyllait ia ka jylla
Meghalaya na ka Ain Panchayat namar la don lypa
ki Institutions of Self Government balei pat ki
nongmihkhmat jong ngi pat ki mut pynkulmar ia
ngi ban ong ba hap thaw sa da kiwei kita ki Local
Government ?
Kyrmen ba ki nongmihkhmat jong ngi kin iohi jngai
ban thaw noh kloi ia kine ki ain kiban ithuh noh
ia ki Dorbar khnang ba ngin ioh ia ka roi ka par
kaba kham sted. ha kawei ka liang ka pynsting
shibun ia ki MLA & ki MDC namar ka jingdon
ki nongtrei ha shnong kiba da ioh ia ka tulop
bad kabai sngi. Ynda la warah kita ki Ain sa buh
kien ki kyndon ban Audit ia ka jingkhien jingdiah.
Khlem pat pynlong Ain la shu ia mutdur lypa ka
paw shai ia kine ki jingkren ba kim don ka jing
ieid ia la ka jong ka riti ka dustur.
Iaphida Tangliang,
Malki -Nongthymmai
|
| .gif) |
| NEWS
OPTIONS :: | | >>
EMAIL THIS ARTICLE | | >>
PRINTER FORMAT | | >>
LETTER TO EDITOR | | | | |
| |