| |
|
|
| Ka
jingpang Swine Flu |
|
Ki
sorkar jong ki ri babun ka pyrthei ki la pyntrei
kam da ki lad ki lynti bapher bapher ban iada ia
la ki jong ki paid sa na kawei ka jait jingpang ia kaba la
tip kum ka Swine Flu ne ka jingpang phlu ki sniang.
Kane ka jingpang Swine Flu, kumba ka paw haduh
mynta, kam don jingiadei eiei bad ka jingpang ki sniang. Kam
dei ka jingpang ba dang shu mih thymmai, hynrei kaba la don
la kham slem mynta.
Namar ka jingkem tieng sngewmat, la don ka jingkem bad ka
jingpyniap lymmuh ia ki sniang, ba la kot ia ka 3,00,000 tylli,
ha ri Ijip. Hynrei na ka liang jong ka World Health Organisation
(WHO), kaba dei kawei na ki tnat jong ka United Nations, ba
dei peit dei khmih ia ki kam ba iadei bad ki jingpang bad
jingkoit jingkhiah ha ki ri ha baroh shi snieh pyrthei, ka
la phah jingtip sha ka sorkar Ijip ba kam donkam ia ka ban
pyniap ia ki sniang namar kane ka jingpang Swine Flu
kam dei ka jingpang kaba ktah ia ki sniang hynrei kaba ktah
tang ia ki briew!
Dei na kane ka daw, sngewmat, don ki stad ba iadei bad ka
jingkoit jingkhiah kiba la ai jingmut ba ia kane ka jingpang
ym dei ban khot da ka kyrteng Swine Flu, hynrei
da ka North American Flu ! Dei ban khot da kane
ka kyrteng namar kane ka jingpang ka sdang mih bad pur nyngkong
na ri Mexico kaba don ha ka dewbah Amerika bashatei.
Kawei na ki daw ba kane ka jingpang ka leit sdang na Mexico,
ong ki stad saian, ka dei namar ha ki shnong ki thaw babun
jong kane ka ri ki briew ki ia shong ia sah jan katta katta
bad la ki jingri jingdup (ba kynthup ruh ia ki sniang khamtam)
bad ki sim khlaw.
Dei na ka jaboh jabain ba mih na kane ka rukom im sngewmat
ba la mih kane ka jait jingpang ia kaba la ai kyrteng ka Swine
Flu.
Na ka liang jong ka Sorkar India, kumba paw ha ki khubor,
shen hadien ba mih ka jingtip ba kane ka Swine Flu
ka la sdang ym tang ban kynrei hynrei ban par ruh sha kiwei
kiwei ki ri, na ki briew kiba wan ba leit da ki lieng suin
khamtam, ka la phah ki jingpyntip sha ki jylla baroh jong
ka ri India ban bthah bad kyntu ia ki ban long kiba la khreh
ban ai ka jingiada ia la ki jong ki briew lada jia ba kane
ka jingpang ka wan poi sha ri India ruh.
Haduh mynta ym shym pat ioh jingtip ba kane ka jingpang ka
la ktah ia ka ri India ruh. Hynrei namar ka kham lah ka jingiada
bad ia ki jingpynkoit, na ka liang ka Sorkar Kmie ka la shim
bad pynbiang lypa ia ki lad jingiada.
Wat ka Sorkar Meghalaya ruh, kumba iathuh uwei u sahep rangbah
jong ka sorkar jylla, ka la ioh ia ki jingtip bad jingbthah
na ka Sorkar Kmie khnang ba kan long kaba la khreh lypa ban
iarap ia ki briew lada kane ka jait jingpang ka wan poi sha
Meghalaya ruh.
Na ki jingthoh bamih na ki tyllong khubor bapher bapher, la
lah ban tip ba ka dak ba ha bar jong kane ka jait jingpang
ne symptom dei ka jingsyaid met, ka jyrhoh, jingpang
ryndang, ka jingsuh khriat bad jingshoh tlot.
Ia ki khniang jong kane ka jait jingpang, ong ki stad saian,
la pynphriang na ka jyrhoh bad na ka jingsynriah jong u ne
ka nongpang. Kumta haba don mano mano na iing ba ioh ia kane
ka jait jingpang dei ban pynthiah kham pajih ia ki na kito
kiba koit ba khiah.
Ki jingtip na ki lad ioh khubor ki iathuh ruh ba lada ioh
jingsumar ha ka por ba dang biang ia kane ka jingpang lah
ban pynkoit. Ki dawai ban pynkoit ia kane ka jingpang, kumba
ka paw na ki tyllong khubor, ki don ar tylli, uwei uba kyrteng
u Tamiflu bad sa uwei pat uba kyrteng u Relenza.
Kane ka jingpang Swine Flu, kumba la kdew haneng,
ka la sdang nyngkong na ri Mexico ka ri badon ha syndah jong
ka ri United States of America (USA). Dei na kata ka daw ba
ka ri USA ka dei kawei na ki ri banyngkong eh sha kaba kane
ka jingpang ka la ioh par.
Bad namar ka leit ka wan mynta, da ki lieng suin, hapdeng
ki ri bapher jong ka pyrthei, ki la nang kynrei, ym tang ka
Sorkar India, hynrei ki sorkar jong kiwei kiwei ki ri ka pyrthei
ruh, ki pynlong ki jingpeitngor ba kham pyrkhing ha ki kad
lieng suin ha kiba ki briew na kiwei kiwei ki ri ki ju wan.
Ia uwei pa uwei u nongleit nongwan na ki ri ba nabar, namar
kata, la eksamin thik pa thik ki tang shu hiar bad iuh kjat
ha ri India. Lada shem ba ki don kano kano ka dak ba ki don
ia kane ka jingpang, ia ki briew ba kum kine la quarantine
ne pynshong pynsah noh shwa ha kawei ka kamra ba kyrpang ha
kata ka kad lieng suin. Dei tad ynda ki la ioh jingsumar bad
ka jingkoit jingkhiah ba thikna ba ia kine ki briew la pynlait
ba kin ioh leit noh biang ha ka jingleit lynti jong ki.
Ia mynta hi, ki ri kiba la kham shah ktah ha kane ka jingpang
Swine Flu dei ka ri Mexico, na kaba la lap nyngkong
ia kane ka jingpang, ka ri USA, ka Bilat, ka France, ka Canada
bad New Zealand. Ka leit long kumne, ym namar kine ki ri ki
long ki ri kiba jakhlia ne kiba shong ka jingpang, hynrei
namar ki kham bun ki briew na kine ki ri kiba kham shang pyrthei.
Ha kine ki shispah snem tam, ong kiba don jingtip, la ju don
teng ha u snem 1918, ha u 1957 bad 1968 ba ka jingpang flu
ym tang ba ka par sha kylleng ki ri ka pyrthei, hynrei ktah
ruh bun million ngut ki briew. Ka jingpang flu jong u snem
1918 lei lei, ong kito kiba don jingtip, ka la shim ruh ia
bun million ki jingim briew.
Ia ki jingpang, kum ka jingpang Swine Flu ne Bird
Flu, ki jingpang flu ba wan na u sniang
ne na ki sim khlaw, kiba bit kylla sha ki syiar, ki dei ki
jait jingpang kiba long pandemic ne kiba par stet
ym tang ha kawei ka ri, hynrei sha kiwei ki ri jong ka pyrthei
ruh. Ka daw ka dei namar ha kane ka juk ba mynta khamtam,
ka leit ka wan jong ki briew ym tang ba ka nang kham kynrei,
hynrei ka la kham suk ruh da ka jingdon jong ki lieng suin-bah
kiba her bad kit briew da ki spah hajar ngut shi sngi shi
sngi na kawei ka ri sha kawei ka ri.
Ban lait hi na kine ki jait jingpang, ka jingai jingmut jong
kito kiba tip ka long, nyngkong nyngshap, ban long kiba leh
bad ba im khuid. Bad ban kiar ruh ka leit jingleit da ki lieng
suin, ki rel ne jhad katba kine ki jingpang ki dang don. Bad
haba ioh ia kum kine ki jait jingpang, ban leit mar mar sha
ki doktor ban ioh dawai bad jingsumar.
|
|
Na jingpynthymmai ia ka jinglong jingim ba kordor ha ka imlang
sahlang
Hamlet
B Ngapkynta
La don ka
jingiakren bad
ka jingiapein jingmut hapdeng ki jingsniew kiba la shong khet
kynrei bad ki kam bymman bad runar kiba la kha roi bad phriang
sawdong.
La sngew donkam ban don ka jingkdew khyndiat namar lada ym
lah teh lakam ia ki mynta, ki jing sniew kiba phriang stet
kin teh mraw ia ka pateng babud. Kiba long ka jingma ba khraw
ia ki kmie ki kpa ha kane ka pateng kaba mynta, kiba la shimti
ban pynheh pynsan ia la ki khun ki ksiew na ka bynta ka jingbit
jong ki.Ngi kdew hangne ruh ia ka Jingdonkam ba ha khmat eh
ia ka jingleh khuid ka met ka phad lajong na ka bynta ka Jingkoit
Jingkhiah ha baroh ki thliew iing ha ki longiing longsem,
ka Jingkhiah krat ha ka Imlang ka sahlang ki nongshong shnong
bad ka Jingpynlait na ka tngit ka tngar, jakhlia jakhlaid
kaba long ka jingma ia ngi.
1. Ka jingsaphriang stet jong ki kam leh klop bad bamsap ka
long ka nongshun bad nongpynjot ba shyrkhei ia ka Jaidbyn-riew
nalor ba ka long ka kam thok kam shukor, ka tuh ka lute. Ka
jingkangar bad ka jinglalot spah palat.
Ka long ka nong pynjot ia kita ki bynriew ne ki paidbah kiba
pdiang, iasam bad pynphriang ia ki rukom bamsap laiphew jait
kaba lah ban bam kylla hadien.
Ka jingbam sap bunsien ka kah syrngiew ia ki shnong ki thaw,
ki muluk bad ki jaka, ka pynjaituh pyn-jaipdeh bad pyndeier
ia ka jingtreikam.
Bunsien ka pynsah-teng ia ki rukom synshar ba khlain bad ryntih:
bad kham bunsien ka tyllep suki suki ka ialam sha ka leh klet
bad duh ei bad khanglad ban pynmyntoi ia ka jingroi bad manbha
ki briew - ki iing ki sem bad ki shnong ki thaw kiba la shah
iuhroit ha ki kam bamsap - bad pynduhei ia ki jingmyntoi kiba
la wallam da ka umsyep bad trei shitom jong ki nongia rap
ia ki paidbah nong shong shnong kiba la shah kyndang ha ban
da biang ha kita ki riewbamsap kiba don da ki phew hajar ngut.
U Governor Meghalaya, Ranjit Shekhar haba u shimti ia ka kam
Governor u la pynsngew paidbah ba ngi dei ban ialeh thma raimaw
raidieng pyrshah ia ki kam bamsap bampong: katba ka pyrthei
jylla jong ngi bad ki hajar ngut ki la ngat ha ki liewlep
bad liewlong bad kiba ki ksai tyllai jong kane ka jinglong
mraw kiba la teh lakam ia ka Jaitbynriew lajan baroh kawei.
Wat u Prime Minister Jawa-harlal Nehru kham mynshuwa u la
pynsngew paidbah bad tyngeh tyngeh ba ki Skul kim dei ban
shongthait hynrei kin ai thikna ka Jinghikai kaba kynsai ia
ka Longhok Longsot, Longbriew Man-briew, Tipbriew Tipblei
bad kyntiew ia ka jinglong mynsiem ba kynsai bad ka Jingiatiplem
ba sngur bad kaba tei ia kiwei.
Dei ban pyndon ki Kot Pule ba thikna , ka jingkdew bad jingpynkhain
ia ka rukom hikai kaba kham bniah bad thikna bad thikna ha
ki phang hikai bapher kum ka Environmental Health, Pollution,
Biosphere, Biodiversity bad khamtam ia ka Jinghikai ia ka
Hok ka Sot kan ioh shong khet ha ki samla pule ha ki Skul
bad Skulbah.U Nehru u la pyn phriang ia kane ka Jingtyrwa
sha ki Chief Minister State Goverment bad Uniion Territory
baroh ha ka Phareng kumne-
You will also agree that our education at present is
sometimes lacking in a moral or a ethical tone, India is a
secular State, bat that does not simply disregard for moral
values. We have a very rich spiritual heritage but the younger
generations are sometimes sufficiently unaware of this. I
would suggest that an attempt should be made and ways and
means devised to introduced ethical content imparted to schools
and colleges without any reference to any particular region.
Donkam ka Jing-duwai ba kyrpang, ba thikna bad ba leh tista
bha da ki Balang bad ki riewngeit ban pyllait khamtam eh ia
ka Imlang sahlang bad ki Longiing Longsem na ki jingleh bad
jingwit kiba la kharoi na ka bamsap, jing bymman , jingsniew
jing smeh ba har rukom; namar ma ngi ngim lah pyllait ia ka
imlang ka sahlang na kine ki bor ba shyrkhei. Ka jinglong
mynsiem ka long kaba iap bad kaba trei kam tang hapdeng ki
khyndiat ngut.
Ka jingduwai khot kyrpad ia U Trai ka long halor kawei pa
kawei ka jingsniew, ka jing bymman, ki kam runar bad pyntriem
kiba pynphriang stet katta katta ha ka imlang ka sahlang bad
ka Jaitbynriew shi tyllup ba U Blei Un aibor ban pynlut na
kine ki bor ba shyrkhei b ad pynkhlain ia ka bor ka jingkylla
ba mut kan atrei ban pynthymmai pat ia ka jinglong jingim
ba kordor ha ki shnong kit haw, ki longiing longsem shi tyllup.
Ka jingpynim ba shisha kam dei tang ia u briew shimet hynrei
ka mut ka Jingpynim ia ka Imlang ka sahlang baroh kawei.
Kane ka long ka bhah ia ki Balang bad ki riewngeit baroh bad
kiwei ki Niam kumnjuh ban pynwan ka Jingiatip lem bad ka Jinglong
Jingim kordor ba thymmai da ka bor ka Jingkylla bamut. Lehse
dei ban don ki Jingduwai ba kyrpang bor thikna, na ki riew
ngeit bad ki Balang ki Sengniam baroh ban pyllait na ki jingsniew
baroh kiba iadei thik bad bunsien eh bad ka imlang sahlang
ban ai ka Jingim b a thymmai bad kordor ia ka.
II. Ka jinglehkhuid bad Jingkoit Jingkhiah-
Ka long ka jingpyn shai paidbah ha baroh ki Nongshong shnong
, uwei pa kawei ba ngi niewkor bad sumar kyndong naduh ki
khynnah haduh ki tymmen ban long kiba leh khuid kiba sum bad
sait thikna ia lade bad rakhe ia ka ain ka Hygiene na ka bynta
u briew shimet shimet, ne kum ka iing ka sem ne ha ki iew
ki hat, ki lynti ki syngkien ki shnong ki thaw bad ter ter.
Ka jingpyn-khuid shnong ba pynkhuid ia ki iew ki hat , ki
shnong ki thaw, kaba leh shongshit da ki kynhun Nongshong
shnong tang shisien shi snem kam biang, ka long tang kum i
tyrsim rit ha khmat ka met bah u briew bad ka jingpyn-khuid
kaba iai donkam man ka aiom.
Namarkata ka jing lehkhuid bad ka bor pyntreikam ki Ain pynroi
Jingkoit Jingkhiah jong ka Hygiene bad Public Health ka dei
ban long ka jingpynmlien ia ki paid nongshong shnong uwei
pa kawei b an pynlait ia la ki iing ki sem , ki shnong ki
thaw, ki surok bad lynti, ki iew ki hat na ka jaboh jabain,
ka tngit ka tngar, ka jakhlia jakhlaid.
Ka jingkhuid ka jing suba wat hapdeng ka jingkhapngiah briew,
ka jingsyndah palat ki tnum iing, ki lyer ba iewkhong, ki
nur bad nala ba jaboh , ki um boi khniang bad bih, ki riewlehsih
ba sma iewli ka dei ban kha bad san ha ka jinglong jingim
shimet shimet bad ki kynhun ba bun bah jong ka Jaidbynriew.
Ka jinglehkhuid kaba leh tista ka long ka jingiada na ka jingpang
ka swai, ka tlot ka khrew at ki nem sniew ka long kaba donkam
eh ia ngi ki briew.Donkam ka jing thung bad pynsan ia ki dieng
kiba kham jrong bad phuh sla itynnad ha man kawei pa kawei
ka kyrpong jong ki iing ki sem (House compound) ban pynwan
khyndiat ka jingkhuid ha ka lyer bad iada na ka jing shit
pyntyr-khong ka sngi.
III. Ka jingleh isynei bad Kyrshan ia ki kam pynmyn-toi:
Ha ki Ri dohlieh ,dohstem bad dohiong kiba iaid stet sha khmat
- ka long ka rukom ba kawei pa kawei ka thliew iing kaba lah
bor kyrpang khyndiat na ka jingdon jingem ne pisa tyngka ban
ai jingiarap kylluid ia kiwei pat ki Ri kiba shabar jong ka
kiba ia kynduh jingeh ha ki jingshlei um, ka jing shah syllad
ha ki eriong erngit ka nemsniew bad kiwei ki jingjia kiba
sniew bok.
Ki briew kiba lah bor ki pyrshang ban ai kylluid ia ki para
mynsiem kiba ngop ha ka kyrduh shitom shipa kam pher wat lada
ki long kiba bieit bad ki bym sngewnguh. Kata ka mut ba ki
briew kiba la manbha bad roi bha da ka umsyep bad jingtrei
shitom jong ki - ki im ym tang na ka bynta ia lade shimet,
hynrei kins am ia ki jing kyrkhu na ka jingdon kyrhai jong
ki na ka bynta ki kam leh isynei bunrukom.
Ban ia noh synniang sha kaba pynsan ia ki samla samhoi ha
ka buit ka akor bad ka jing nep ka khlieh : ban ai bynta na
ka jingdon jingem bad ban kyrshan bad pyntrei donbor na ka
bynta ban pynnep bad kynshew ia ka jingnang jingstad, na ka
bynta ban kyrshan ia ka ioh ka kot, ki kam pynmih mar mata,
ka khaii pateng bad kaba kyntiew ia ka Spah nongpateng ka
Jait bynriew (Ethnic Heritage) kaba tei, pynmyntoi bad pynseisoh
ia ki paidbah bad ka bym shah ialam bakla da lei lei sha ka
jingpynjot ia la ki para briew.
Ngi sam bynta na ka jingdon jingem jong ngi ban kyrshan radbah
ia ka Jingnang Jing-stad, ka Tip briew ka Tipblei, ka Ioh
ka Kot, bad bun kiwei ki kam pynroi b ad ki kam pynmyn toi
ia ka Ri na ka jingdap kyrhai jong ngi; namar ngi im ym tang
ia lade hynrei kumjuh ban pynim ia ka jingshakri bakordor
ia U paidbah kaba long khlem pep ka jingpyn sngewbha ia U
Blei bad u briew.Ki don kiwei pat ki rai ban iatei jong ka
Seminar ban pynlong kiba ngin pynmih kham hadien..
|
| |
| |
| |
|
Ki
Shithi Sha U Editor
Syllad ka jingpang
mrad ha Nongnah jar la kynjah
Rangbah Editor,
Ha kine ki khyndiat sngi ka jingpang syiar bad blang ka la
lynshop lin naphang ia ka thain Nongnah, West Khasi Hills
. Kum kane ka jait jing pang ka bym pat ju jia ha ki snem
kiba la khylliap noh. Ki syiar ki shu ring bad kyrthat bad
iap syndon thiaw. Ki blang ki shu paw dak thohlieh ka met
bad ym pat lap ba iohi ki la shu kyllon bad iap. Ngim long
ki Doktor mrad shitom bad jwat ban jer ne ong ei ei ia kane
ka jingjia. Dei tang kita kiba la study ia ki ba ki lah ban
rah ka dei kata. Hooid ha ki snem ba la dep ioh mad ngi ju
iohi ia ka jing khyllem lyndang ki syiar bad ngim tip ka dei
kaei. La shu ia antad ba dei kata ka bird flu
ba ngi ju ia na haw haw na kiba da tip.
Ha ngi ngim lah ban ong ka dei kaei ngi la pyrshang ban khot
ia ki stad ki jhad ban pynshisha ia kata. Kila kular bad buh
por bad ong ruh ban wanrah katto katne ki syiar khnang balah
ban shim snam bad test ia ki. Ngi la ia ap khui baroh shi
sngi khait ryngkat ki khung byrni syiar ban ioh pyni ha ki.
Kane ka la long pynban ka kam kai suda. Ngi pyrshang ban kren
na jngai kumba leh ka juk kren pajoh mynta. Kane kam shym
la lar kam ei ei.
Ka Sorkar ka pynshlur tang ka ktien ban pynroi pynsan ia ka
kamai ka kajih ha la ki dong ki dong. Haba pyrshang ki pait
knup pait trap sep ei bym don nongiarap ha ki khep kiba jwat
kum kine. Ha leh lada pyrshang ia kren pynbeit Officer ha
kane ka iom synshar President ha leh kan da sei soh ne kumno?
Une u la dep leit ia kynduh ia ki SAHEP MRAD bunsien ha ki
snem kiba la khylliap ym mynta. U la ju pynpaw ruh ia ki jingeh
tasam ba ki nong ri mrad ki ia kynduh na ka por sha ka por
. Ki jingud ki hap ha ki khyndew rud lynti bad shkor bym pei
. Kum kine ki pynnoh ian ia ka mut ka pyrkhat ki riew jable
kiba kum ma ngi. Ki SAHEP SHONG SHUKI JEM KUM IA NGI KIM JU
SNGEW LEM. Ki ju phai da ka lyng kdong lada ia ki yn leit
ong. Lyngba kane ka jingpynmih khubor lehse lada don kita
kiba sngew ba sngap kin sa leh ei ei halor kane ka mat. Ka
jing rang kynsan ka bneng imat kan nym ieh noh ia ngi ba ngin
dang iohi ha ki sngi kiban dang wan KO BA LAH KO BA IAI TO
DANG WAN JNGOH SHUH BAN PHAH BIANG IA U SLAP BA KAN THEM NOH
IA KAEI LA KIANG HA KINE KI SNGI.
Ngam don thylliej briew ban dang pynjrong pat namar nga long
uba lyngkot ka jingnang jingtip bad jingshemphang.
Khublei shi hajar nguh
Shri.G. Singh Syiemlieh
Vill- Nongkdait- Nongnah 793114
Via- Mawkyrwat
West Khasi Hills District
Meghalaya
|
|
|
| |
.gif) |
| NEWS
OPTIONS :: | | >>
EMAIL THIS ARTICLE | | >>
PRINTER FORMAT | | >>
LETTER TO EDITOR | | | | |
| |