Ki Mat Khubor
Khubor Jylla
Editorial
Ki Sports
Train Timmings
Flight Information
Archives
Ka jingpang ‘Swine Flu’

Ki sorkar jong ki ri babun ka pyrthei ki la pyntrei
kam da ki lad ki lynti bapher bapher ban iada ia
la ki jong ki paid sa na kawei ka jait jingpang ia kaba la tip kum ka ‘Swine Flu’ ne ka jingpang phlu ki sniang. Kane ka jingpang ‘Swine Flu,’ kumba ka paw haduh mynta, kam don jingiadei eiei bad ka jingpang ki sniang. Kam dei ka jingpang ba dang shu mih thymmai, hynrei kaba la don la kham slem mynta.
Namar ka jingkem tieng sngewmat, la don ka jingkem bad ka jingpyniap lymmuh ia ki sniang, ba la kot ia ka 3,00,000 tylli, ha ri Ijip. Hynrei na ka liang jong ka World Health Organisation (WHO), kaba dei kawei na ki tnat jong ka United Nations, ba dei peit dei khmih ia ki kam ba iadei bad ki jingpang bad jingkoit jingkhiah ha ki ri ha baroh shi snieh pyrthei, ka la phah jingtip sha ka sorkar Ijip ba kam donkam ia ka ban pyniap ia ki sniang namar kane ka jingpang ‘Swine Flu’ kam dei ka jingpang kaba ktah ia ki sniang hynrei kaba ktah tang ia ki briew!
Dei na kane ka daw, sngewmat, don ki stad ba iadei bad ka jingkoit jingkhiah kiba la ai jingmut ba ia kane ka jingpang ym dei ban khot da ka kyrteng ‘Swine Flu,’ hynrei da ka ‘North American Flu’ ! Dei ban khot da kane ka kyrteng namar kane ka jingpang ka sdang mih bad pur nyngkong na ri Mexico kaba don ha ka ‘dewbah Amerika bashatei.
Kawei na ki daw ba kane ka jingpang ka leit sdang na Mexico, ong ki stad saian, ka dei namar ha ki shnong ki thaw babun jong kane ka ri ki briew ki ia shong ia sah jan katta katta bad la ki jingri jingdup (ba kynthup ruh ia ki sniang khamtam) bad ki sim khlaw.
Dei na ka jaboh jabain ba mih na kane ka rukom im sngewmat ba la mih kane ka jait jingpang ia kaba la ai kyrteng ka ‘Swine Flu.’
Na ka liang jong ka Sorkar India, kumba paw ha ki khubor, shen hadien ba mih ka jingtip ba kane ka ‘Swine Flu’ ka la sdang ym tang ban kynrei hynrei ban par ruh sha kiwei kiwei ki ri, na ki briew kiba wan ba leit da ki lieng suin khamtam, ka la phah ki jingpyntip sha ki jylla baroh jong ka ri India ban bthah bad kyntu ia ki ban long kiba la khreh ban ai ka jingiada ia la ki jong ki briew lada jia ba kane ka jingpang ka wan poi sha ri India ruh.
Haduh mynta ym shym pat ioh jingtip ba kane ka jingpang ka la ktah ia ka ri India ruh. Hynrei namar ka kham lah ka jingiada bad ia ki jingpynkoit, na ka liang ka Sorkar Kmie ka la shim bad pynbiang lypa ia ki lad jingiada.
Wat ka Sorkar Meghalaya ruh, kumba iathuh uwei u sahep rangbah jong ka sorkar jylla, ka la ioh ia ki jingtip bad jingbthah na ka Sorkar Kmie khnang ba kan long kaba la khreh lypa ban iarap ia ki briew lada kane ka jait jingpang ka wan poi sha Meghalaya ruh.
Na ki jingthoh bamih na ki tyllong khubor bapher bapher, la lah ban tip ba ka dak ba ha bar jong kane ka jait jingpang ne ‘symptom’ dei ka jingsyaid met, ka jyrhoh, jingpang ryndang, ka jingsuh khriat bad jingshoh tlot.
Ia ki khniang jong kane ka jait jingpang, ong ki stad saian, la pynphriang na ka jyrhoh bad na ka jingsynriah jong u ne ka nongpang. Kumta haba don mano mano na iing ba ioh ia kane ka jait jingpang dei ban pynthiah kham pajih ia ki na kito kiba koit ba khiah.
Ki jingtip na ki lad ioh khubor ki iathuh ruh ba lada ioh jingsumar ha ka por ba dang biang ia kane ka jingpang lah ban pynkoit. Ki dawai ban pynkoit ia kane ka jingpang, kumba ka paw na ki tyllong khubor, ki don ar tylli, uwei uba kyrteng u ‘Tamiflu’ bad sa uwei pat uba kyrteng u ‘Relenza.’
Kane ka jingpang ‘Swine Flu,’ kumba la kdew haneng, ka la sdang nyngkong na ri Mexico ka ri badon ha syndah jong ka ri United States of America (USA). Dei na kata ka daw ba ka ri USA ka dei kawei na ki ri banyngkong eh sha kaba kane ka jingpang ka la ioh par.
Bad namar ka leit ka wan mynta, da ki lieng suin, hapdeng ki ri bapher jong ka pyrthei, ki la nang kynrei, ym tang ka Sorkar India, hynrei ki sorkar jong kiwei kiwei ki ri ka pyrthei ruh, ki pynlong ki jingpeitngor ba kham pyrkhing ha ki kad lieng suin ha kiba ki briew na kiwei kiwei ki ri ki ju wan.
Ia uwei pa uwei u nongleit nongwan na ki ri ba nabar, namar kata, la eksamin thik pa thik ki tang shu hiar bad iuh kjat ha ri India. Lada shem ba ki don kano kano ka dak ba ki don ia kane ka jingpang, ia ki briew ba kum kine la ‘quarantine’ ne pynshong pynsah noh shwa ha kawei ka kamra ba kyrpang ha kata ka kad lieng suin. Dei tad ynda ki la ioh jingsumar bad ka jingkoit jingkhiah ba thikna ba ia kine ki briew la pynlait ba kin ioh leit noh biang ha ka jingleit lynti jong ki.
Ia mynta hi, ki ri kiba la kham shah ktah ha kane ka jingpang ‘Swine Flu’ dei ka ri Mexico, na kaba la lap nyngkong ia kane ka jingpang, ka ri USA, ka Bilat, ka France, ka Canada bad New Zealand. Ka leit long kumne, ym namar kine ki ri ki long ki ri kiba jakhlia ne kiba shong ka jingpang, hynrei namar ki kham bun ki briew na kine ki ri kiba kham shang pyrthei.
Ha kine ki shispah snem tam, ong kiba don jingtip, la ju don teng ha u snem 1918, ha u 1957 bad 1968 ba ka jingpang ‘flu’ ym tang ba ka par sha kylleng ki ri ka pyrthei, hynrei ktah ruh bun million ngut ki briew. Ka jingpang flu jong u snem 1918 lei lei, ong kito kiba don jingtip, ka la shim ruh ia bun million ki jingim briew.
Ia ki jingpang, kum ka jingpang ‘Swine Flu’ ne ‘Bird Flu,’ ki jingpang ‘flu’ ba wan na u sniang ne na ki sim khlaw, kiba bit kylla sha ki syiar, ki dei ki jait jingpang kiba long ‘pandemic’ ne kiba par stet ym tang ha kawei ka ri, hynrei sha kiwei ki ri jong ka pyrthei ruh. Ka daw ka dei namar ha kane ka juk ba mynta khamtam, ka leit ka wan jong ki briew ym tang ba ka nang kham kynrei, hynrei ka la kham suk ruh da ka jingdon jong ki lieng suin-bah kiba her bad kit briew da ki spah hajar ngut shi sngi shi sngi na kawei ka ri sha kawei ka ri.
Ban lait hi na kine ki jait jingpang, ka jingai jingmut jong kito kiba tip ka long, nyngkong nyngshap, ban long kiba leh bad ba im khuid. Bad ban kiar ruh ka leit jingleit da ki lieng suin, ki rel ne jhad katba kine ki jingpang ki dang don. Bad haba ioh ia kum kine ki jait jingpang, ban leit mar mar sha ki doktor ban ioh dawai bad jingsumar.

Na jingpynthymmai ia ka jinglong jingim ba kordor ha ka imlang sahlang
Hamlet B Ngapkynta
La don ka
jingiakren bad
ka jingiapein jingmut hapdeng ki jingsniew kiba la shong khet kynrei bad ki kam bymman bad runar kiba la kha roi bad phriang sawdong.
La sngew donkam ban don ka jingkdew khyndiat namar lada ym lah teh lakam ia ki mynta, ki jing sniew kiba phriang stet kin teh mraw ia ka pateng babud. Kiba long ka jingma ba khraw ia ki kmie ki kpa ha kane ka pateng kaba mynta, kiba la shimti ban pynheh pynsan ia la ki khun ki ksiew na ka bynta ka jingbit jong ki.Ngi kdew hangne ruh ia ka Jingdonkam ba ha khmat eh ia ka jingleh khuid ka met ka phad lajong na ka bynta ka Jingkoit Jingkhiah ha baroh ki thliew iing ha ki longiing longsem, ka Jingkhiah krat ha ka Imlang ka sahlang ki nongshong shnong bad ka Jingpynlait na ka tngit ka tngar, jakhlia jakhlaid kaba long ka jingma ia ngi.
1. Ka jingsaphriang stet jong ki kam leh klop bad bamsap ka long ka nongshun bad nongpynjot ba shyrkhei ia ka Jaidbyn-riew nalor ba ka long ka kam thok kam shukor, ka tuh ka lute. Ka jingkangar bad ka jinglalot spah palat.
Ka long ka nong pynjot ia kita ki bynriew ne ki paidbah kiba pdiang, iasam bad pynphriang ia ki rukom bamsap laiphew jait kaba lah ban bam kylla hadien.
Ka jingbam sap bunsien ka kah syrngiew ia ki shnong ki thaw, ki muluk bad ki jaka, ka pynjaituh pyn-jaipdeh bad pyndeier ia ka jingtreikam.
Bunsien ka pynsah-teng ia ki rukom synshar ba khlain bad ryntih: bad kham bunsien ka tyllep suki suki ka ialam sha ka leh klet bad duh ei bad khanglad ban pynmyntoi ia ka jingroi bad manbha ki briew - ki iing ki sem bad ki shnong ki thaw kiba la shah iuhroit ha ki kam bamsap - bad pynduhei ia ki jingmyntoi kiba la wallam da ka umsyep bad trei shitom jong ki nongia rap ia ki paidbah nong shong shnong kiba la shah kyndang ha ban da biang ha kita ki riewbamsap kiba don da ki phew hajar ngut.
U Governor Meghalaya, Ranjit Shekhar haba u shimti ia ka kam Governor u la pynsngew paidbah ba ngi dei ban ialeh thma raimaw raidieng pyrshah ia ki kam bamsap bampong: katba ka pyrthei jylla jong ngi bad ki hajar ngut ki la ngat ha ki liewlep bad liewlong bad kiba ki ksai tyllai jong kane ka jinglong mraw kiba la teh lakam ia ka Jaitbynriew lajan baroh kawei.
Wat u Prime Minister Jawa-harlal Nehru kham mynshuwa u la pynsngew paidbah bad tyngeh tyngeh ba ki Skul kim dei ban shongthait hynrei kin ai thikna ka Jinghikai kaba kynsai ia ka Longhok Longsot, Longbriew Man-briew, Tipbriew Tipblei bad kyntiew ia ka jinglong mynsiem ba kynsai bad ka Jingiatiplem ba sngur bad kaba tei ia kiwei.
Dei ban pyndon ki Kot Pule ba thikna , ka jingkdew bad jingpynkhain ia ka rukom hikai kaba kham bniah bad thikna bad thikna ha ki phang hikai bapher kum ka Environmental Health, Pollution, Biosphere, Biodiversity bad khamtam ia ka Jinghikai ia ka Hok ka Sot kan ioh shong khet ha ki samla pule ha ki Skul bad Skulbah.U Nehru u la pyn phriang ia kane ka Jingtyrwa sha ki Chief Minister State Goverment bad Uniion Territory baroh ha ka Phareng kumne-
“You will also agree that our education at present is sometimes lacking in a moral or a ethical tone, India is a secular State, bat that does not simply disregard for moral values. We have a very rich spiritual heritage but the younger generations are sometimes sufficiently unaware of this. I would suggest that an attempt should be made and ways and means devised to introduced ethical content imparted to schools and colleges without any reference to any particular region.
Donkam ka Jing-duwai ba kyrpang, ba thikna bad ba leh tista bha da ki Balang bad ki riewngeit ban pyllait khamtam eh ia ka Imlang sahlang bad ki Longiing Longsem na ki jingleh bad jingwit kiba la kharoi na ka bamsap, jing bymman , jingsniew jing smeh ba har rukom; namar ma ngi ngim lah pyllait ia ka imlang ka sahlang na kine ki bor ba shyrkhei. Ka jinglong mynsiem ka long kaba iap bad kaba trei kam tang hapdeng ki khyndiat ngut.
Ka jingduwai khot kyrpad ia U Trai ka long halor kawei pa kawei ka jingsniew, ka jing bymman, ki kam runar bad pyntriem kiba pynphriang stet katta katta ha ka imlang ka sahlang bad ka Jaitbynriew shi tyllup ba U Blei Un aibor ban pynlut na kine ki bor ba shyrkhei b ad pynkhlain ia ka bor ka jingkylla ba mut kan atrei ban pynthymmai pat ia ka jinglong jingim ba kordor ha ki shnong kit haw, ki longiing longsem shi tyllup. Ka jingpynim ba shisha kam dei tang ia u briew shimet hynrei ka mut ka Jingpynim ia ka Imlang ka sahlang baroh kawei.
Kane ka long ka bhah ia ki Balang bad ki riewngeit baroh bad kiwei ki Niam kumnjuh ban pynwan ka Jingiatip lem bad ka Jinglong Jingim kordor ba thymmai da ka bor ka Jingkylla bamut. Lehse dei ban don ki Jingduwai ba kyrpang bor thikna, na ki riew ngeit bad ki Balang ki Sengniam baroh ban pyllait na ki jingsniew baroh kiba iadei thik bad bunsien eh bad ka imlang sahlang ban ai ka Jingim b a thymmai bad kordor ia ka.
II. Ka jinglehkhuid bad Jingkoit Jingkhiah-
Ka long ka jingpyn shai paidbah ha baroh ki Nongshong shnong , uwei pa kawei ba ngi niewkor bad sumar kyndong naduh ki khynnah haduh ki tymmen ban long kiba leh khuid kiba sum bad sait thikna ia lade bad rakhe ia ka ain ka Hygiene na ka bynta u briew shimet shimet, ne kum ka iing ka sem ne ha ki iew ki hat, ki lynti ki syngkien ki shnong ki thaw bad ter ter.
Ka jingpyn-khuid shnong ba pynkhuid ia ki iew ki hat , ki shnong ki thaw, kaba leh shongshit da ki kynhun Nongshong shnong tang shisien shi snem kam biang, ka long tang kum i tyrsim rit ha khmat ka met bah u briew bad ka jingpyn-khuid kaba iai donkam man ka aiom.
Namarkata ka jing lehkhuid bad ka bor pyntreikam ki Ain pynroi Jingkoit Jingkhiah jong ka Hygiene bad Public Health ka dei ban long ka jingpynmlien ia ki paid nongshong shnong uwei pa kawei b an pynlait ia la ki iing ki sem , ki shnong ki thaw, ki surok bad lynti, ki iew ki hat na ka jaboh jabain, ka tngit ka tngar, ka jakhlia jakhlaid.
Ka jingkhuid ka jing suba wat hapdeng ka jingkhapngiah briew, ka jingsyndah palat ki tnum iing, ki lyer ba iewkhong, ki nur bad nala ba jaboh , ki um boi khniang bad bih, ki riewlehsih ba sma iewli ka dei ban kha bad san ha ka jinglong jingim shimet shimet bad ki kynhun ba bun bah jong ka Jaidbynriew.
Ka jinglehkhuid kaba leh tista ka long ka jingiada na ka jingpang ka swai, ka tlot ka khrew at ki nem sniew ka long kaba donkam eh ia ngi ki briew.Donkam ka jing thung bad pynsan ia ki dieng kiba kham jrong bad phuh sla itynnad ha man kawei pa kawei ka kyrpong jong ki iing ki sem (House compound) ban pynwan khyndiat ka jingkhuid ha ka lyer bad iada na ka jing shit pyntyr-khong ka sngi.
III. Ka jingleh isynei bad Kyrshan ia ki kam pynmyn-toi:
Ha ki Ri dohlieh ,dohstem bad dohiong kiba iaid stet sha khmat - ka long ka rukom ba kawei pa kawei ka thliew iing kaba lah bor kyrpang khyndiat na ka jingdon jingem ne pisa tyngka ban ai jingiarap kylluid ia kiwei pat ki Ri kiba shabar jong ka kiba ia kynduh jingeh ha ki jingshlei um, ka jing shah syllad ha ki eriong erngit ka nemsniew bad kiwei ki jingjia kiba sniew bok.
Ki briew kiba lah bor ki pyrshang ban ai kylluid ia ki para mynsiem kiba ngop ha ka kyrduh shitom shipa kam pher wat lada ki long kiba bieit bad ki bym sngewnguh. Kata ka mut ba ki briew kiba la manbha bad roi bha da ka umsyep bad jingtrei shitom jong ki - ki im ym tang na ka bynta ia lade shimet, hynrei kins am ia ki jing kyrkhu na ka jingdon kyrhai jong ki na ka bynta ki kam leh isynei bunrukom.
Ban ia noh synniang sha kaba pynsan ia ki samla samhoi ha ka buit ka akor bad ka jing nep ka khlieh : ban ai bynta na ka jingdon jingem bad ban kyrshan bad pyntrei donbor na ka bynta ban pynnep bad kynshew ia ka jingnang jingstad, na ka bynta ban kyrshan ia ka ioh ka kot, ki kam pynmih mar mata, ka khaii pateng bad kaba kyntiew ia ka Spah nongpateng ka Jait bynriew (Ethnic Heritage) kaba tei, pynmyntoi bad pynseisoh ia ki paidbah bad ka bym shah ialam bakla da lei lei sha ka jingpynjot ia la ki para briew.
Ngi sam bynta na ka jingdon jingem jong ngi ban kyrshan radbah ia ka Jingnang Jing-stad, ka Tip briew ka Tipblei, ka Ioh ka Kot, bad bun kiwei ki kam pynroi b ad ki kam pynmyn toi ia ka Ri na ka jingdap kyrhai jong ngi; namar ngi im ym tang ia lade hynrei kumjuh ban pynim ia ka jingshakri bakordor ia U paidbah kaba long khlem pep ka jingpyn sngewbha ia U Blei bad u briew.Ki don kiwei pat ki rai ban iatei jong ka Seminar ban pynlong kiba ngin pynmih kham hadien..

 
 
 

Ki Shithi Sha U Editor
Syllad ka jingpang mrad ha Nongnah jar la kynjah
Rangbah Editor,
Ha kine ki khyndiat sngi ka jingpang syiar bad blang ka la lynshop lin naphang ia ka thain Nongnah, West Khasi Hills . Kum kane ka jait jing pang ka bym pat ju jia ha ki snem kiba la khylliap noh. Ki syiar ki shu ring bad kyrthat bad iap syndon thiaw. Ki blang ki shu paw dak thohlieh ka met bad ym pat lap ba iohi ki la shu kyllon bad iap. Ngim long ki Doktor mrad shitom bad jwat ban jer ne ong ei ei ia kane ka jingjia. Dei tang kita kiba la study ia ki ba ki lah ban rah ka dei kata. Hooid ha ki snem ba la dep ioh mad ngi ju iohi ia ka jing khyllem lyndang ki syiar bad ngim tip ka dei kaei. La shu ia antad ba dei kata ka “bird flu” ba ngi ju ia na haw haw na kiba da tip.
Ha ngi ngim lah ban ong ka dei kaei ngi la pyrshang ban khot ia ki stad ki jhad ban pynshisha ia kata. Kila kular bad buh por bad ong ruh ban wanrah katto katne ki syiar khnang balah ban shim snam bad test ia ki. Ngi la ia ap khui baroh shi sngi khait ryngkat ki khung byrni syiar ban ioh pyni ha ki. Kane ka la long pynban ka kam kai suda. Ngi pyrshang ban kren na jngai kumba leh ka juk kren pajoh mynta. Kane kam shym la lar kam ei ei.
Ka Sorkar ka pynshlur tang ka ktien ban pynroi pynsan ia ka kamai ka kajih ha la ki dong ki dong. Haba pyrshang ki pait knup pait trap sep ei bym don nongiarap ha ki khep kiba jwat kum kine. Ha leh lada pyrshang ia kren pynbeit Officer ha kane ka iom synshar President ha leh kan da sei soh ne kumno?
Une u la dep leit ia kynduh ia ki SAHEP MRAD bunsien ha ki snem kiba la khylliap ym mynta. U la ju pynpaw ruh ia ki jingeh tasam ba ki nong ri mrad ki ia kynduh na ka por sha ka por . Ki jingud ki hap ha ki khyndew rud lynti bad shkor bym pei . Kum kine ki pynnoh ian ia ka mut ka pyrkhat ki riew jable kiba kum ma ngi. Ki SAHEP SHONG SHUKI JEM KUM IA NGI KIM JU SNGEW LEM. Ki ju phai da ka lyng kdong lada ia ki yn leit ong. Lyngba kane ka jingpynmih khubor lehse lada don kita kiba sngew ba sngap kin sa leh ei ei halor kane ka mat. Ka jing rang kynsan ka bneng imat kan nym ieh noh ia ngi ba ngin dang iohi ha ki sngi kiban dang wan KO BA LAH KO BA IAI TO DANG WAN JNGOH SHUH BAN PHAH BIANG IA U SLAP BA KAN THEM NOH IA KAEI LA KIANG HA KINE KI SNGI.
Ngam don thylliej briew ban dang pynjrong pat namar nga long uba lyngkot ka jingnang jingtip bad jingshemphang.
Khublei shi hajar nguh
Shri.G. Singh Syiemlieh
Vill- Nongkdait- Nongnah 793114
Via- Mawkyrwat
West Khasi Hills District
Meghalaya

 

 
NEWS OPTIONS ::
>> EMAIL THIS ARTICLE
>> PRINTER FORMAT
>> LETTER TO EDITOR
 

 

[Home] [The Sentinel] [Ajir Asom] [The Sentinel(Hindi)] [Samay Prabah] [Khubor Jylla] [Editorial] [Ki Sports] [Train Timmings] [Flight Information] [Classified]
[Cinema] [Archives] [Feedback] [About Us]
 
Copyright © 2001 Omega Printers and Publisher, Guwahati.